sfjalar

Zotero er einstök viðbót við Firefox 2.0 vafrann (virkar ekki á eldri útgáfum) og breytir honum í öflugt verkfæri fyrir nemendur og kennara sem stunda söfnun, umsýslu og úrvinnslu á hvers kyns efni. Zotero er mjög í ætt við Endnote hugbúnaðinn sem margir kannast vafalaust við og hafa kannski nýtt við heimildavinnslu og ritgerðasmíði. Zotero er enn á vinnslustigi (beta) en útgáfan sem nú er aðgengileg lofar mjög góðu.

Uppsetning á Zotero er einföld enda er um að ræða viðbót (extension) við Firefox 2.0 vafrann. Einfaldast er að heimsækja www.zotero.org og smella á “download” hnappinn. Firefox sér um afganginn (nauðsynlegt að endurræsa). Eftir að Zotero hefur verið uppsett er það kallað fram innan Firefox með því annaðhvort að styðja á Ctrl-Alt-z eða smella á Zotero merkið sem nú er sýnilegt á tækjastikunni neðst í hægra horni vafrans. Ekki er nauðsynlegt að vera með nettengda tölvu til að vinna í Zotero.

Þegar Zotero er ræst birtist þrískiptur gluggi neðst í Firefox (sjá mynd). Fyrsti dálkurinn hefur að geyma yfirlit yfir söfn notandans. Hægt er að halda utan um mörg söfn í einu og kemur það sér vel þegar mörg verkefni eru í gangi. Miðjudálkurinn inniheldur lista yfir gögn sem viðkomandi safn inniheldur. Hægri dálkurinn inniheldur svo nánari upplýsingar um hverja einstaka heimild. Auðvelt er að merkja/tagga efni sem skráð er í Zotero og færa inn hverskyns upplýsingar um það. Einnig má hengja skjöl við einstaka heimild eða skrá athugasemdir. Hægt er að flytja inn efni úr öðrum álíka hugbúnaði, s.s. fyrrnefndu Endnote forriti. Zotero býður að sjálfsögðu upp á að efni sé flutt úr kerfinu yfir á ýmis önnur snið en ennþá hefur ekki verið smíðuð tenging eða Zotero viðbót við algengan ritvinnsluhugbúnað eins og finna má í Open Office eða Office vöndlinum frá Microsoft. Það stendur hins vegar til bóta.

1. Zotero birtir tákn fyrir aftan vefslóðina þegar forritið þekkir heimild. Til þess að bæta heimildinni við safn er einfaldlega smellt á táknið
2. Hægt er að vinna með mörg söfn í einu. Hvert safn má flokka í undirmöppur, t.a.m. eftir kaflaskiptingu ritgerðar eða efnisáherslum.
3. Zotero getur unnið með nánast allar tegundir heimilda, bækur, vefi, viðtöl, myndskeið, hljóðupptökur og bloggfærslur svo fátt eitt sé nefnt. Í miðjudálknum birtist listi yfir þær heimildir sem valið safn eða mappa innan safns inniheldur.
4. Hægt er að færa inn fjölbreyttar viðbótarupplýsingar með hverri heimild sem skráð er í Zotero. Heimildir má merkja með lykilorðum og tengja við aðrar heimildir. Einnig er hægt að skrá athugasemdir og jafnvel hengja skrár við einstaka heimildir.
5. Þegar Zotero hefur verið sett upp er hægt að kalla það fram með því að smella á þar til gerðan hnapp sem birtist neðst til hægr í tækjastiku Firefox.

Gögn má færa inn í Zotero með því að skrá þau handvirkt, s.s. titil bókar og höfund osfrv. Öllu öflugri kostur er hins vegar sá eiginleiki Zotero að þekkja heimildir sem birtar eru á vef. Þannig er t.a.m. hægt að heimsækja Amazon.com og bæta bókum sem leitað hefur verið eftir beint inn í Zotero, einni eða mörgum í einu, með því að smella á tákn sem birtist hægra megin við slóð vefsins í Firefox (sjá mynd). Þessa virkni þarf að sérsmíða fyrir hvert einstaka gagnasafn þannig að ekki er hægt að ganga að því sem vísu að þessi möguleiki sé ávallt fyrir hendi. Hvað íslensk gagnasöfn varðar þá hef ég nú þegar haft samand við þróunaraðila Zotero með það í huga að bæta íslenskum gagnasöfnum, s.s. Gegni, í ört vaxandi safn vefja/gagnasafna sem Zotero þekkir. Íslenskun á Zotero er hafin og geta áhugasamir lagt sitt af mörkum á þýðingarvefnum Babelzilla.