Einn umræðuhópanna hafði það verkefni að fjalla um bætta nýtingu á upplýsingatækni í skólastarfi. Þátttakendur í þeim hópi voru sex talsins. Það vekur athygli að auk Jónu Pálsdóttur sem tekur þátt fyrir hönd ráðuneytisins eru í hópnum þrír aðilar frá háskólastiginu og tveir frá stórum fyrirtækjum. Leikskólastigið, grunnskólastigið og framhaldsskólastigið eiga þarna enga fulltrúa. Kennaraháskóli Íslands á heldur engan fulltrúa sem mér þykir nokkuð athyglivert með það í huga að þar er starfrækt sérstök deild sem sinnir hefur það að markmiði að útskrifa frumherja í notkun upplýsingatækninnar í námi og kennslu.
Í skýrslunni segir eftirfarandi um markmið hópanna:
Markmiðið með störfum hópanna var að fá sem flesta til þátttöku í umræðum um stefnumótun og stuðla að víðtækri sátt um stefnu stjórnvalda. Jafnframt var litið svo á að hóparnir styddu þátttöku Íslands í hópum ESB og gætu íslensku fulltrúarnir í Evrópuhópunum notað umræðuhópana heimafyrir sem vettvang til að kynna hugmyndir og leiðir sem farnar eru annars staðar í Evrópu. Jafnframt myndu hóparnir leggja íslensku fulltrúunum til efni og stuðning sem þeir geta miðlað áfram í gegnum Evrópusamstarfið. Þátttakendurnir voru ekki fulltrúar einstakra hagsmuna heldur valdir einstaklingar sem vænst var að gætu örvað umræðuna með því að leggja fram góðar hugmyndir.
Ég staldra dálítið við síðustu setninguna þar sem sagt er að valdir hafa verið einstaklingar sem vænst var að gætu örvað umræðuna með því að leggja fram góðar hugmyndir. Er virkilega enga slíka skapandi einstaklinga að finna á fyrstu þremur skólastigunum? Ég efast um það. Ég efast stórlega um það.
Í skýrslunni segir ennfremur um starf umræðuhópanna:
Rétt er að taka fram að þótt umræðuhóparnir fimm hafi í störfum sínum stuðst við skýrslur og greinargerðir víða að, var ætlunin hvorki að gera ítarlega né vísindalega úttekt, heldur birtast hér niðurstöður opinnar umræðu og hugarflugs. Markmiðið með skýrslunni er það sama og með störfum umræðuhópanna og ráðstefnunni MENNTUN Í MÓTUN – þróun menntastefnu á Íslandi í evrópsku samhengi; að reyna að varpa ljósi á stöðu mála og ýta undir áframhaldandi fordómalausa umræðu um þróun menntamála á Íslandi.
Ætlunin var s.s. ekki að gera ítarlega né vísindalega úttekt heldur stunda opna umræðu og hugarflug. En hvers vegna þá ekki að ganga alla leið og skapa opinn vettvang fyrir samræður og hugarflug sem flestra aðila sem áhuga hafa á viðfangsefninu og hafa eitthvað fram að færa til samræðunnar.
Nú vil ég taka það fram að ég hef ekkert nema gott að segja um alla þá sem þátt tóku í umræðuhópum ráðuneytisins. Þarna var valið fagfólk í hverju rúmi. En hvað með raddir okkar hinna, okkar sem verið er að fjalla um, okkar sem eru á kennslugólfinu dag hvern ef þannig má að orði komast? Hvar fá þær að hljóma?
Ég skrifa þetta fyrst og fremst vegna þess að ég varð fyrir vonbrigðum með þann hluta skýrslunnar sem hefur með upplýsingatækni í námi og kennslu að gera. Hann var mjög almennur, ófrumlegur og óspennandi. Hugsanlega gerði ég mér of miklar væntingar um nýjar og áhugahvetjandi hugmyndir eða framsæknar áherslur. Held samt ekki. Í raun er skýrslan fyrst og fremst endurtekning á flestu því sem áður hefur verið sagt um upplýsingatækni í skólastarfi og má þar t.a.m. vísa á tillögur menntamálaráðuneytisins um menntun, menningu og upplýsingatækni fyrir árin 1996-1999 sem sett voru fram í ritinu Í krafti upplýsinga.
Í skýrslunni Menntun í mótun er m.a. fjallað um forsendur þess að notkun upplýsingatækninnar við nám og kennslu verði markviss. Til þess þarf samkvæmt skýrslunni að tryggja aðgengi að nýlegum tækjum. Sérstaklega er tilgreint að þau þurfi að virka. Einnig þarf að tryggja fjölbreytt og gott framboð af námsefni sem nýtir þá tæknilegu möguleika sem til staðar eru hverju sinni. Verkefni þurfa að vera til og þau þurfa að vera áhugavekjandi og nýta kosti nýrrar tækni. Það þarf að þróa námsmat og efla markvissa símenntun fyrir kennara. Þá þarf að efla rannsóknir á áhrifum af notkun tæninnar á nám og kennslu og þróa aðferðir til að meta þessi áhrif. (bls. 53)
Í stefnumótun stjórnvalda frá 1996-1999 segir eftirfarandi:
- Kennaranemar verða að fá haldgóða kennslu og þjálfun í að nota upplýsingatækni við úrlausn hvers kyns verkefna.
- Nú þegar þarf að hefja endurskoðun á menntun kennara með það að leiðarljósi að þeir fái haldgóða kennsl og þjálfun í að nota upplýsingatækni.
- Við námsgagnagerð verður að nýta kosti margmiðlunar til að efla menntun og auka fjölbreytni í skólastarfi. Auka þarf útgáfu á frumsömdum íslenskum kennsluhugbúnaði og fræðsluefni á geisladiskum.
- Stefna ber að því að í skólum landsins sé fullnægjandi tölvubúnaður til að nemendum og starfsmönnum sé gert kleift að nýta sér möguleika upplýsingatækni í námi, kennslu, rannsóknum, stjórnun og samskiptum innanlands og utan.
- Efla verður rannsóknir og þróun á notkun upplýsingatækni í skólum. Mikilvægt er að styðja og styrkja slíkar rannsóknir. Háskólar og aðrar æðri menntastofnanir verða að vera leiðandi í notkun upplýsingatækni til að bæta menntun og rannsóknir á öllum sviðum. Menntamálaráðuneytið leggi sérstaka áherslu á að styrkja tilraunaverkefni á þessu sviði fram til ársins 1999.
Auðvitað er ekkert nýtt undir sólinni í þessum efnum og kannski verðum við einfaldlega að viðurkenna að okkur hefur ennþá ekki tekist með fullnægjandi hætti að uppfylla þau markmið sem við settum okkur árið 1996. Og kannski verða sum þeirra markmiða aldrei fullkomlega uppfyllt, svona eins og hugbúnaður getur verið í endalausri betaútgáfu og vefur aldrei fullmótaður. En kannski, bara kannski, þurfum við að líta til þeirrar þróunar sem hefur verið að eiga sér stað undanfarin ár og áratugi og læra af henni.
Eric S. Raymond nafnist einn helsti postuli opins hugbúnaðar. Í ritsmíðinni The Cathedral and the Bazaar notar hann líkinguna um dómkirkjuna og basarinn til að sýna fram á grundvallarmun á aðferðarfræði við hönnun annars vegar á séreigna- og hins vegar frjálsum og opnum hugbúnaði. Í skrifum hans er mikilfengleg dómkirkjan tákn fyrir lokað ferli þar sem öll völd eru á hendi fámenns hóps sem sér um hugmyndavinnu og skipulagningu auk þess að hafa yfirumsjón með framkvæmd verkefnisins. Basarinn, á hinn bóginn, táknar frjálst flæði hugmynda og hið opna samfélag áhugasamra þátttakenda sem allir hafa eitthvað fram að færa og frelsi til að koma hugmyndum sínum á framfæri.
Valdinu eru mjög miskipt í þessum ólíku kerfum. Dómkirkjan stendur fyrir sterkt, miðlægt og vel skipulagt valdkerfi. Öll gagnrýni innan slíks kerfis er takmörkuð af eðli þess og helst tækifæri að gagnrýna verk þegar því er lokið. Basarinn táknar hins vegar dreift vald og hann þrífst á opnum, gagnrýnum skoðanaskiptum þar sem raddir allra hafa vægi.
Menntamálaráðuneytið vinnur samkvæmt hinu lokaða kerfi dómkirkjusmiðanna og þannig var skýrslan sem ég hef fjallað um hér að ofan unnin. Það er talað um opnar umræður og hugarflug en um leið og umræðurnar eru takmarkaðar við fámennan hóp sérvalinna einstaklinga (hversu vandaðir sem þeir kunna að vera) þá er verið að útiloka ótal sjónarhorn, spennandi hugmyndir og ólíkar nálganir og lausnir.
Kannski er ekki þörf á því að örva umræðuna eins og segir í skýrslunni. Kannski er þörf á því að hefja hana.
