sfjalar

Samkvæmt niðurstöðum nýrrar könnunar
“ICT in European Schools: A Value and Cost Analysis of Microsoft and Open Source Technology Solutions” er hugbúnaður frá Microsoft betur til þess fallinn að nýta í skólakerfinu en sambærilegir opnir valkostir. Ráðist var í rannsóknina að frumkvæði Microsoft sem einnig kostaði gerð hennar.

Rannsóknin byggir á 73 viðtölum sem ráðgjafar skýrsluhöfunda (Wipro Technologies), áttu við kennara á grunn- og framhaldsskólastigi í sex Evrópulöndum: Frakklandi, Ítalíu, Póllandi, Spáni, Svíþjóð og Bretlandi. Markmið viðtalanna var að reyna að skilja hvernig skólarnir nýta upplýsingatæknina til að veita stuðning við nám og kennslu og rekstur skóla. Bornar voru saman opnar lausnir (open source) og Microsoft hugbúnaður í því skyni að meta hvor valkosturinn hentar betur evrópskum skólum. Áhersla var lögð á eftirfarandi fjóra þætti:

• Nám nemenda
• Aukið hagræði fyrir kennara og árangur
• Aukið hagræði fyrir stjórnendur og árangur
• Kostnað við umsýslu hugbúnaðar og stuðning við kennara

Niðurstöður skýrslunnar eru þær helstar að á öllum ofangreindum sviðum hefur Microsoft hugbúnaður vinninginn. Nemendur sögðu hann einfaldari í notkun og fleiri eiginleikum gæddur. Niðurstöðurnar voru ekki eins einhliða þegar leitað var svara hjá skólastjórnendum en eftir sem áður almennt hliðhollari Microsoft. Hvað kostnaðarþáttinn varðar var niðurstaðan sú að Microsoft hugbúnaður reyndist ódýrari í umsýslu og utanumhaldi. Eftirfarandi ástæður voru gefnar upp:

• Færri vankvæði í tengslum við hugbúnað og vélbúnað
• Auðveldara að leysa vandræði sem koma upp, t.d. vegna ríkulegri leiðbeininga
• Microsoft sérfræðingar eru fleiri og ódýrari
• Kostnaður vegna stuðnings við PC tölvur er um það bil 17% minni við skóla sem nýta Microsoft hugbúnað heldur en opinn hugbúnað
• Tölvutengd vandkvæði eru 50% líklegri til að eiga sér stað við skóla sem nýta opinn hugbúnað heldur en Microsoft lausnir
• Skólar sem nýta opinn hugbúnað eyða meiru fjármagni í stýrikerfi og algengan notendahugbúnað en skólar sem nýta Microsoft lausnir.

Niðurstöður könnunarinnar ganga þvert á BECTA könnunina bresku sem fór mjög fyrir brjóstið á Microsoft fyrir tveimur árum síðan Það vekur enda sérstaka athygli að engir breskir “open source” skólar voru spurðir um þeirra reynslu, líkt og í öllum öðrum löndunum. Fimm breskir skólar voru þátttakendur í könnuninni og nýttu þeira allir Microsoft hugbúnað. Að sögn var þetta vegna þess að engir slíkir skólar fundust. Hins vegar eru forsendurnar hvergi gefnar upp í skýrslunni. Hvaða skilyrði þurfa skólar að uppfylla til að geta talist “open source” skólar að mati skýrsluhöfunda? BECTA átti í engum vandræðum með að finna fjölda skóla í Bretlandi sem nýttu opinn hugbúnað.

Annað sem sérstaka athygli vekur er að þegar rýnt er í niðurstöður breska hlutans þar sem sýnt er fram á allt að 50% kostnaðarhagræðingu við innleiðingu Windows XP og Active directory við ákveðinn skóla kemur í ljós að sú tala er tilkomin vegna uppfærslu úr eldri Microsoft lausnum. Í þessu tilfelli er því ekki verið að bera saman opnar lausnir og Microsoft hugbúnað heldur yfirfærslu úr einni útgáfu af Microsoft í aðra.

Í skýrslunni segir eftirfarandi um vinsældir Microsoft Office hugbúnaðarins samanborið við Open Office.

“The vast majority of our teachers prefer Microsoft Office over Open Office; in fact, only two of the teachers like the OSS suite. There are several reasons for this. First of all Microsoft is what these teachers are used to using; it is the platform they have become accustomed to since PCs became popular. Also, our teachers have found that Microsoft is simpler and easier to use.”
bls. 24

Líklegast er þetta kjarni málsin. Kennarar og nemendur þekkja Microsoft hugbúnað, þeir kunna að nota hann og finnst hann þess vegna auðveldari í notkun. Tökum Ísland sem dæmi. Hér á landi er ekki kennd ritvinnsla heldur Word. Við kennum ekki á töflureikni heldur Excel og það er varla að við eigum til orð yfir það sem Powerpoint er ætlað að gera þannig að við notum bara enska heitið á sjálfum hugbúnaðinum (kannski gætum við talað um framsetningarforrit?). Íslenskir nemendur og kennarar þekkja Microsoft hugbúnað vegna þess að hann er innbyggður í íslenskt menntakerfi. Hann er nánast ríkisstyrkur. Íslenska ríkið kostar þróun og útgáfu á íslensku kennsluefni fyrir grunnskóla í ritvinnslu, töflureikni og vefsmíðum langt umfram allan annan hugbúnað. Í námsefni frá Námsgagnastofnun sem nefnist
upplýsingatækni 5.-7. bekkur er einungis unnið með hugbúnað frá Microsoft og hvergi einu orði minnst á aðra valkosti. Þar sem fjallað er um leit á Netinu er t.a.m. kennt á notkun Internet Explorer vefskoðarans en ekki einu orði minnst á aðra valkosti, s.s. Opera, Safari eða Firefox.  Í námsefni fyrir miðstig og 8.-10. bekk er hið sama uppi á teningnum og einungis kennt á Microsoft hugbúnað. Ég verð að segja eins og er að það er tími kominn til þess að Námsgagnastofnun endurskoði hlutverk sitt og stefnu þegar kemur að kennsluefni í upplýsingatækni. Ég mun glaður veita þeim ráðgjöf ef falast verður eftir því.

Í skýrslunni er tekist á við kostnað við hugbúnaðarkaup, rekstur og stuðning við
notendur. Þar segir m.a.:

OSS schools spend less on software acquisition than Microsoft schools — but they spend more on software deployment, management and problem resolution. Microsoft schools also encountered less PC instability than their OSS counterparts.
bls. 33

Í skýrslunni kemur fram að tæknilegir örðugleikar voru 50% algengari meðal skóla sem notuðust við opinn hugbúnað heldur en þeirra sem nýttu Microsoft lausnir (bls. 37). Reyndar er ekki tiltekið um hvers kyns örðugleika um var að ræða en það hefði vissulega verið forvitnilegt að vita. Annars er þetta ótrúlega há tala. Sérstaklega þegar haft er í huga að Microsoft lausnum hefur sjaldan verið hampað fyrir stöðugleika, nema hitt þá heldur. Hér þarf klárlega frekari skýringa við enda skýrslan óskýr um þetta atriði. Ágætt hefði verið að taka nokkur dæmi til að lýsa því hvað við er átt.

Annars er þetta afstaða sem Microsoft tekur gjarnan þegar opinn hugbúnaður er annars vegar. Það er viðurkennt að hann er ódýrari í innkaupum (enda annað óhugsandi) en á móti haldið fram að hann sé dýrari í rekstri. Nú hef ég ekki persónulega reynslu af því að reka Open Office hugbúnað við skóla en í starfi mínu við Fjölbrautaskólanum í Breiðholti er það ekki reynsla okkar að opinn hugbúnaður sé dýrari í rekstri en Microsoft lausnir. Hins vegar er þetta varla sambanburðarhæft hjá okkur þar sem við rekum einn vefþjón með Linux stýrikerfi og opnum hugbúnaðarlausnum eins og Wordpress, Mediawiki, Moodle og Joomla. Við nýtum ekki sambærilegar Microsoft lausnir.

Skýrsla þessi er ekki hin fyrsta sem Microsoft stendur á bak við í því skyni að opinbera verðleika eigin hugbúnaðar gagnvart samkeppnisaðilum og örugglega ekki sú síðasta. Niðustöðurnar koma heldur engum á óvart. Mér að vitandi hefur Microsoft aldrei birt niðurstöður rannsóknar sem fyrirtækið hefur fjármagnað og ekki verið því hagstæðar. Það er svo sem skiljanlegt en engu að síður er aðkoma Microsoft að skýrslu sem þessari til þess eins valdandi að gera rannsóknina og niðurstöður hennar ótrúverðugar. Ég er ekki einn um þá
afstöðu.

Microsoft á sér langa og ófagra sögu þegar kemur að markaðssetningu og aðgerðum sem fyrirtækið hefur lagt í til að tryggja sig og vörur sínar á markaði. Það er einnig vitað að opinn hugbúnaður og þá sérstaklega Linux stýrikerfið hefur lengi verið Microsoft þyrnir í augum og eitt helsta skotmark þess. Get the Facts herferðinni var t.a.m. ætlað að auglýsa yfirburði Microsoft gagnvart Linux með því að bera stýrikerfin saman á hlutlausan hátt. Hlautleysið var hins vegar ekki meira en svo að Microsoft fékk skammir í hattinn fyrir að bera á borð rangar upplýsingar og uppákoman reyndist hin vandræðalegasta fyrir fyrirtækið. Microsoft hefur að margra mati bætt ráð sitt á undanförnum árum en ekki meira en svo að nýlega féllst fyrirtækið á breytingu á Vista stýrikerfinu til að forðast réttarhöld vegna alvarlegrar kvörtunar frá Google. Það er erfitt að kenna gömlum hundi að sitja.

Snúum okkur aftur að skýrslunni. Það hefði sannarlega verið áhugavert að fá betri yfirsýn yfir aðferðafræðina sem viðhöfð var, t.a.m. sjá spurningalistann sem lagður var fyrir þátttakendur. Um hvað var nákvæmlega spurt? Um hvað var ekki spurt?

Hins vegar held ég að þetta útspil Microsoft sé fyrst og fremst markaðslegs eðlis. Skýrslan þjónar engum tilgangi öðrum en að ráðleggja stjórnendum skóla að kaupa Microsoft hugbúnað frekar en treysta á opnar lausnir. Hún kemur einnig beint í kjölfar útgáfu nýs stýrikerfis og nýrrar útgáfu á Office hugbúnaðarsafninu sem BECTA stofnunin breska hefur reyndar ráðlegt þarlendum skólum að bíða með að innleiða. Sjálfur er ég lítt spenntur fyrir Microsoft Vista stýrikerfinu en öllu hrifnari af nýja Office pakkanum en breytingarnar á honum eru niðurstaða gríðarlega umfangsmikilla rannsókna þar sem hagsmunir notenda voru í fyrirrúmi. Ég held því að kröftum og ekki síður peningum Microsoft væri mun betur varið í rannsóknir sem leiða af sér betri og söluvænni hugbúnað en vafasamar skýrslur á við þá sem hér hefur verið til umfjöllunar.