Þessa dagana held ég til í Kennaraháskólanum í staðbundinni lotu og hugga mig við þá veiku von að mér takist nú loks að ljúka meistaranáminu sem ég hóf fyrir svo allt of löngu síðan. Í augnablikinu fer ágætlega um mig í rúmgóðum fyrirlestrasal og fyrir augunum blasir Powerpoint glæra númer hvað ég veit ekki lengur og kennarinn hefur nýlokið að lesa orðrétt. Reyndar get ég sagt þessum ákveðna kennara til málsbóta, að fyrirlestur hans er annað og meira en hreinn upplestur af textanum á skjánum. Engu að síður er ég hræddur um að hann hrjáist af Powerpoint heilkenninu illræmda og það læðist að mér sá grunur að fleiri kennarar skólans eigi einnig um sárt að binda sökum þessa.
Hagræði umfram gæði – útlit frekar en innihald
Tónlistarmaðurinn David Byrne sem gerði garðinn frægan með Talking Heads skrifaði eftirfarandi um Powerpoint í Wired og ég endurtek hér vegna þess að mér þykir hann hitta svo vel naglann á höfuðið.
Having never used the program before, I found it limiting, inflexible, and biased, like most software. On top of that, PowerPoint makes hilariously bad-looking visuals. But that’s a small price to pay for ease and utility. We live in a world where convenience beats quality every time. It was, for my purposes, perfect.
Því er ekki að neita að Powerpoint og sambærilegur hugbúnaður er einstaklega þægilegur í skólastarfi. Hann er einfaldur í notkun ekki satt? Hann rímar vel við vettvang skólastarfsins, ekki síst skólastofurnar þar sem um þessar mundir er verið er að ljúka við að rúlla út síðustu myndvörpunum og festa upp skjávarpa í þeirra stað. Powerpoint er einfaldlega afar skilvirkt verkfæri til að miðla og setja fram texta og tölrænar upplýsingar og skiptir þá ekki máli hvort kennarinn horfir í augu nemenda sinna eða á við þá samskipti með milligöngu netbundins námsstjórnunarkerfis. Enda eru vinsældir Powerpoint ekkert annað en gríðarlegar. En þær eru dýru verði keyptar athugið það!
Several hundred million copies of Microsoft PowerPoint are churning out trillions of slides each year. Slideware may help speakers outline their talks, but convenience for the speaker can be punishing to both content and audience. The standard PowerPoint presentation elevates format over content, betraying an attitude of commercialism that turns everything into a sales pitch. (heimild:Wired )
Maðurinn sem elskar að hata Powerpoint
Edward Tufte hefur löngum verið einn helsti gagnrýnandi hvers kyns glærugerðarforrita (slideware) og þá sérstaklega Powerpoint. Rannsóknir Tufte á notkun Powerpoint hafa mótað þá sannfæringu hans að slíkur hugbúnaður hefji útlit yfir innihald (format over content). Í þessum stutta pistli hef ég ekki pláss fyrir ítarlega umfjöllun um faglegar röksemdir Tufte, en óvægin gagnrýni hans kjarnast ágætlega í eftirfarandi atriðum sem fengin eru úr færslu um fræðimanninn í alfræðiritinu illræmda Wikipedia.
- Its use to guide and reassure a presenter, rather than to enlighten the audience;
- Unhelpfully simplistic tables and charts, resulting from the low resolution of computer displays;
- The outliner causing ideas to be arranged in an unnecessarily deep hierarchy, itself subverted by the need to restate the hierarchy on each slide;
- Enforcement of the audience’s linear progression through that hierarchy (whereas with handouts, readers could browse and relate items at their leisure);
- Poor typography and chart layout, from presenters who are poor designers and who use poorly designed templates and default settings;
- Simplistic thinking, from ideas being squashed into bulleted lists, and stories with beginning, middle, and end being turned into a collection of disparate, loosely disguised points. This may present a kind of image of objectivity and neutrality that people associate with science, technology, and “bullet points”.
(heimild:Wikipedia )
Tufte getur bent á ótal frásagnir af notkun eða öllu heldur misnotkun á Powerpoint. Áhrifamesta dæmið sem hann tekur fjallar um þátt Powerpoint í harmleiknum sem átti sér stað þann 1. febrúar árið 2003 þegar geimskutlan Columbia tættist í sundur við endurkomu til jarðar. Sjö manns létu lífið í því slysi. En það þarf ekki mannskaða til að opinbera vankanta verkfæra til glærusmíða. Að margra mati er hvað alvarlegast við notkun þeirra hinn stýrandi mótunarkraftur sem Tufte er reyndar alls ekki einn um að benda á.
But PowerPoint also has a private, interior influence. It edits ideas. It is, almost surreptitiously, a business manual as well as a business suit, with an opinion-an oddly pedantic, prescriptive opinion-about the way we should think. It helps you make a case, but it also makes its own case: about how to organize information, how much information to organize, how to look at the world.
(heimild:Absolute Powerpoint)
Nakti kennarinn
Í nýafstöðnu námskeiði fyrir upprennandi fjarkennara við Kennaraháskólann leiddi Þorvaldur Pálmason fram á sjónarsviðið hinn nakta kennara, þ.e. kennarann sem er ekki hræddur við að henda frá sér tæknihækjunni og koma “nakinn” fram. Þorvaldur vísar í skrif Jos Antonio Bowen, Teaching Naked: Why Removing Technology from your Classroom Will Imrpove Student Learning, en fyrrgreindur titill segir væntanlega allt sem segja þarf um innihaldið.
Ég er satt best að segja ekkert allt of spenntur svona algildri töfralausn eins og þeirri sem Bowen boðar og held að það sé ekki hægt að ramma inn tæknina með þess háttar forskrift. Ég hef hins vegar upplifað það margar fyrirlestra sem betur hefðu verið fluttir án stuðnings af Powerpoint að ég veit nákvæmlega um hvað málið snýst. Og ég get alveg samþykkt að við sem teljum okkur nýta tæknilausnir markvisst í þágu kennslunnar ættum kannski oftar að staldra við áður en við kveikjum á skjávarpanum og ræsum Powerpoint.
Powerpoint er nú samt ekki alslæmt
Í grein sem hann ritaði í Wired líkir Edward Tufte stafrænum glærusmiðum eins og Powerpoint við lyf sem markaðsett er með þeim formerkjum að inntaka þess fegri útlit neytandans, en gerir það ekki og hefur auk þess hættulegar aukaverkanir. Dreifing á slíku lyfi yrði vafalítið bönnuð segir Tufte og maður veltir því óneitanlega fyrir sér hvort hann óski Powerpoint einmitt þeirra örlaga. Gallinn er nefnilega sá, að mati Tufte, að Powerpoint styður ekki við framsetningu efnis heldur kemur í stað þess. Og það er hættuleg hliðarverkun.
PowerPoint is a competent slide manager and projector. But rather than supplementing a presentation, it has become a substitute for it. Such misuse ignores the most important rule of speaking: Respect your audience.
(heimild: Wired)
Ég veit ekki hvort ég sjálfur myndi taka svo djúpt í árinni hvað kennara mína í heimspeki við KHÍ varðar að útlitið hafi borið efnið algjörlega ofurliði í fyrirlestrum þeirra. Satt best að segja þá útlitsmótaði enginn þeirra glærusýningu sína með þar til gerðum sniðmátum í Powerpoint. Nei – ég veit að þeir bera fulla virðingu fyrir okkur nemendunum. Ég held samt að þeir hefðu gott og örugglega gaman af því að kynna sér aðra framsetningarmáta og önnur verkfæri í námi og kennslu ef þeir þá endilega vilja nýta upplýsingatæknina. Ég mæli sérstaklega með hugarkortum. Ég tel að það gæti hentað vel því margslungna efni sem er til umfjöllunar á þessu námskeiði og auðvitað öðrum námskeiðum einnig að setja efni þess fram sem hugarkort. Starfsmenn KHÍ eiga hægt um vika að leitað ráða hjá Hróbjarti Árnasyni, kennara við KHÍ og frumkvöðul um notkun hugarkorta hér á landi. Kennarar námskeiðsins gætu líka forvitnast um notkun wiki- og bloggvefja og mæli ég þá með að þau spjalli við Salvöru Gissurardóttur, sem einnig kennir við KHÍ. Ég lofa því hér og nú að hún er meira en til í slíkt spjall.
Ég er ekki tilbúinn að ganga svo langt að leggja þann dóm á hverja einustu Powerpoint glærusýningu að hún sé óhæf vegna eðlis hugbúnaðarins. Þetta er að mínu mati hin eilífa spurning um að velja verkfæri sem hæfir viðfangsefninu. Á sama hátt og nú er verið að innræta okkur nemendunum í áfanganum við KHÍ mikilvægi þess að velja kenningu í samræmi við okkar eigið viðfangsefni í verkefnavinnu áfangans, Svo má líka alltaf grípa bola á hornunum og nýta Powerpoint á raunverulega skapandi hátt. Kynnið ykkur t.d. þennan magnaða fyrirlestur Lawrence Lessig, en hann er frægur að endemum fyrir sérstæðan stíl og hvernig hann notar framsetningarforrit eins og Powerpoint. Ég get horft á hann aftur og aftur.
Undanfarin tvö ár eða svo hef ég meðvitað glímt við Powerpoint heilkennið í eigin kennslu og erindaflutningi. Ég hef komist að því að fyrsta skrefið felst í vægðarlausri sjálfsgagnrýni og vilja til þess að gera betur. Ég mun fjalla um næstu skref síðar.
