sfjalar

Það er skammt stórra högga á milli í hugbúnaðargeiranum um þessar mundir enda takast risarnir á markaðnum opinberlega á um hylli almennings. Adobe festi fyrir skömmu kaup á netbundnu ritvinnslunni Buzzword og hefur einnig nýlega opinberað beta útgáfu af netbundinni þjónustu sem þeir nefna Share og er vettvangur þar sem notendur geta hýst og deilt með sér skjölum hvers kyns. Aðgerðir fyrirtækisins bera þess merki að Adobe ætli sér væna sneið af markaði skrifstofuvöndla og tengdrar þjónustu, þ.e. hugbúnaðar sem almennt er kenndur við Office. Microsoft Office er ráðandi á þessum markaði en hliðstæð opin lausn er Open Office en samkvæmt nýlegri rannsókn má áætla að markaðshlutfall hennar undir 20% á heimsvísu. Persónulega tel ég þetta hlutfall vera mun minna.

Á heildina litið má greina tvær leiðir sem fyrirtæki hafa valið sér í þessari baráttu og virðist núverandi staða þeirra á markaðinum ráða því hvor leiðin verður fyrir valinu. í öðru lagi eru það fyrirtæki sem annað hvort ráða markaðnum eða hafa þegar náð takmarkaðri fótfestu þar með hefðbundnum hugbúnaði. Hér er að sjálfsögðu aðallega átt við Microsoft en að einhverju marki einnig Open Office. Microsoft Office og Open Office/Star Office er hefðbundinn hugbúnaður sem seldur er í stykkjatali og settur upp á tölvum notenda. Í ljósi yfirburðarstöðu Microsoft er augljóslega illmögulegt að kljást við fyrirtækið á þeirra eigin forsendum og hafa keppinautar þess því veðjað aðra leið bæði hvað varðar sjálfan hugbúnaðinn, markaðssetningu hans og viðskiptamódel.

Í stað þess að framleiða hefðbundinn hugbúnað eru lausnirnar í heild sinni færðar yfir á vefinn. Þannig hafa á undanförnum mánuðum og árum sífellt fleiri netbundnar hugbúnaðarlausnir litið dagsins ljós og gæði þeirra og eiginlegar hafa stöðugt aukist. Hvað viðskiptamódelið varðar þá er um ýmsa kosti að velja. Hægt er að nýta fjölmargar lausnir endurgjaldslaust, sumar byggja á auglýsingum og aðrar áskrift.

Helstu netbundnu hugbúnaðarvöndlarnir eru Google Docs og Zoho en auk þeirra er til aragrúi einstakra lausna sem spanna yfirgripsmikið svið tölvunotkunar auk skrifstofuhugbúnaðar, s.s. grafíska vinnslu hverskonar, hugarkortagerð og verkefnastjórnun svo fátt eitt sé upptalið. Það er því ljóst að margir, bæði smáir aðilar og stærri, horfa vonaraugum á þennan vettvang sem kærkomið tækifæri til að takast á við langlífar og þrautreyndar lausnir stórfyrirtækja eins og Microsoft.

Microsoft virðist eiga erfitt með að ná áttum á þessum vettvangi og útspil þeirra, Office Live (enn á betastigi), þykir tilþrifalítið það sem af er, í það minnsta miðað við frumkvöðlana. Framtak Microsoft snýst fyrst og fremst um að um að styrkja tengsl Microsoft Office við Netið frekar en skapa sjálfstæðar netbundnar lausnir skrifstofuhugbúnaðar. Microsoft veðjar því áfram á hefðbundinn hugbúnað og líklegast er það ekki óskynsamleg afstaða í ljósi traustrar stöðu á markaði og einnig þeirrar staðreyndar að netbundnar lausnir standa hefðbundnum hugbúnaði ennþá langt að baki hvað varðar eiginleika. Buzzword er t.a.m. sæmilega öflug netbundin ritvinnsla en inniheldur þó ekki nema brot af eiginleikum Microsoft Word. Og jafnvel þó hinn almenni notandi nýti ekki nema agnarögn af kostum Word þá skortir ennþá of mikið af mikilvægum eiginleikum í forrit eins og Buzzword og annann netbundinn hugbúnað til að hann geti í náinni framtíð ógnað Microsoft Word að einhverju ráði.

Netbundinn hugbúnaður í skólastarfi

Helsti kostur netbundins hugbúnað umfram hefðbundinn felst í möguleikum á samvinnu. Þannig er einfalt fyrir tvo eða fleiri notendur netbundinnar ritvinnslu að vinna á sama tíma í sama skjalinu. Þetta er afar mikilvægur eiginleiki sem á ekki síst erindi við nemendur sem gjarnan vinna í hópum að lausn verkefna. Um þessar mundir stunda ég t.d. framhaldsnám við Kennaraháskóla Íslands þar sem stór hluti verkefnavinnunar sem mér er gert að vinna byggir á hópastarfi. Því miður hafa kennarar mínir engar ráðleggingar til okkar nemendanna um hvernig best sé að standa að slíku samstarfi og ég er ansi hræddur um að fæstir þeirra hafi kynnt sér kosti netbundins hugbúnaðar í þessu sambandi.

Annar mikilvægur kostur netbundins hugbúnaðar felst í miðlægri hýsingu á skjölum. Öruggt hýsing og aðgengi að skjölum er lykilatriði þegar netbundinn hugbúnaður er annars vegar. Á hinn bóginn má benda á þjónustur eins og hina nýtilkomnu Share frá Adobe,
Docstoc og Scribd sem gegna því hlutverki einu að hýsa og miðla skjöl.

Ríkisstyrkt risafyrirtæki

Frá degi til dags nota ég ritvinnsluhluta Google Docs mun meira en Microsoft Word ritvinnsluna þrátt fyrir áður nefnda og augljósa yfirburði Word. Ég nota Google Docs til smærri verka, s.s. bloggfærslna, verkefnavinnu í tengslum við námið mitt, skýrslugerða og bréfaskrifta. Reyndar er eina ástæða þess að ég verð að hafa Microsoft Word uppsett á tölvunni minni sú að ég kenni á hugbúnaðinn við Fjölbrautaskólann í Breiðholti og þarf á honum að halda við yfirferð verkefna. Satt best að segja hef ég nákvæmlega ekkert á móti Microsoft Word ritvinnslunni og kann ykkur að segja mjög vel við notendaviðmót 2007 útgáfunnar, en kostirnir við að nýta hugbúnað sem allir hafa aðgang að án endurgjalds, hvort sem um er að ræða netbundinn hugbúnað eða opinn hugbúnað á við Open Office eru of miklir til þess að við getum endalaust horft framhjá þeim. En hvers vegna á ókeypis hugbúnaður ekki greiðari leið í skólakerfið en raun ber vitni?

Staðreyndin er sú að kennarar kunna vel við Word, Excel og Powerpoint forritin enda þekkja þeir Microsoft hugbúnað betur en aðra valkosti. Kennarar og nemendur þeirra hafa lært að nota Microsoft hugbúnað og finnst hann þess vegna sjálfsagður valkostur. Í námskrá grunnskóla í upplýsingatækni er einstaka hugbúnaður ekki tilgreindur en það er áhugavert að leitarorðið „ritvinnsla“
skilar einungis einni leitarniðurstöðu þegar leitað er eftir námsefni í upplýsingatækni á vef Námsgagnastofnunar. Leitarorðið „word“ skilar þremur. (www.nams.is). Leitarorðið „töflureiknir“ skilar einni niðurstöðu en „Excel“ fimm. Íslenskir nemendur og kennarar eru aldir upp á Microsoft hugbúnaði vegna þess að hann er innbyggður í íslenskt menntakerfi og námsefni. Hann er nánast ríkisstyrkur. Íslenska ríkið kostar þróun og útgáfu á íslensku kennsluefni fyrir grunnskóla í lausnum Microsoft á sviði ritvinnslu, töflureikni og vefsmíðum. Í námsefni frá
Námsgagnastofnun sem nefnist upplýsingatækni 5.-7. bekkur er einungis unnið með hugbúnað frá Microsoft og hvergi einu orði minnst á aðra valkosti. Þar sem fjallað er um leit á Netinu er t.a.m. kennd notkun Internet Explorer vefskoðarans frá Microsoft en ekki einu orði minnst á hugbúnað eins og t.a.m. Opera, Safari eða Firefox en sá síðastnefndi er opinn hugbúnaður. Í námsefni fyrir miðstig og 8.-10. bekk er hið sama uppi á teningnum og einungis kennt á Microsoft hugbúnað.

Ástæða þessa er skiljanleg. Útgáfa á kennsluefni er kostnaðarsöm og það er einfaldlega ekki hægt að gefa út efni á íslensku fyrir alla þá fjölbreyttu flóru hugbúnaðar sem fyrirfinnst. Það felst óumdeilt fjárhagslegt hagræði í því að nýta samstæðar lausnir og þannig vill til að lausnir frá Microsoft eru ráðandi þegar kemur að ritvinnslu, töflureikni og framsetningu upplýsinga innan jafnt sem utan veggja skólastofunnar.

Ég er sannfærður að þrátt fyrir yfirburðarstöðu Microsoft lausna í skólakerfinu sem og annars staðar þá liggja breytingar í loftinu. Ég ætla ekki að halda því fram að markaðshlutdeild Microsoft muni minnka til muna í náinni framtíð heldur tel ég að sú þróun sem á sér stað um þessar mundir og hér hefur stuttlega verið lýst er spennandi og vel þess virði að fylgjast náið með. Netbundinn hugbúnaður á tvímælalaust erindi inn í fjársvelt skólakerfið, ekki síst þar sem áhersla er lögð á samvinnu og samskipti í verkefnavinnu nemenda.

Vandamálið er hins vegar, að enginn hefur það hlutverk á hendi eða tekið að sér að fylgjast með nýjungum sem þessum og skoða og rannsaka með hliðsjón af skólastarfi. Námsgagnastofnun hefur hugsanlega hlutverki að gegna, en samkvæmt 3. grein laga um námsgögn (nr. 71 28. mars 2007) á stofnunin að fylgjast með þróun og nýsköpun í námsgagnagerð fyrir leik-, grunn- og framhaldsskóla. Stofnunin hefur hins vegar takmarkaða burði til að sinna því starfi að einhverju marki. Kennaraháskólinn mætti örugglega sinna betur nýsköpun og rannsóknum á þessu sviði en mér að vitandi eru einungis örfáir kennarar þar innandyra sem
sýnt hafa einhverja viðleitni í þá átt að fylgjast með þróun upplýsingatækninnar með það í huga að nýta í eigin starfi og kynna öðrum. Ég legg því til að stofnað verði þróunar- eða fræðasetur innan HÍ/KHÍ um upplýsingatækni í skólastarfi. Slíkt fræðasetur gæti orðið mikilvægur vettvangur fyrir rannsóknir og faglega umræðu um þróun og hagnýtingu upplýsingatækninnar í skólastarfi. Ekki veitir af.