sfjalar

WCAG (Web Content Accessibility Guidelines) er staðall sem saminn er af alþjóðlega vinnuhópnum Web Content Accessibility Guidelines Working Group og er ætlað að tryggja fötluðum aðgengi að vefnum. Fyrsta útgáfa hans, WCAG 1.0, var birt árið 1999 en eftir margra ára umfangsmikla endurskoðun, sem enn er ekki endanlega lokið, tekur WCAG 2.0 gildi árið 2008.

Vefhönnuðir ættu alltaf að hafa þá staðreynd í huga, að stór hluti netverja býr við aðstæður sem eru að öllum líkindum mjög ólíkar þeirra eigin.

• Þeir geta verið sjónskertir, heyrnardaufir eða heyrnarlausir.
• Þeir geta átt í erfiðleikum með lestur og lesskilning.
• Þeir geta verið hreyfihamlaðir og átt erfitt með að nota mús og/eða venjuleg lyklaborð.
• Þeir geta átt í erfiðleikum með að skilja tungumálið sem innihald vefsins er á.
• Þeir geta verið að nota eldri útgáfu vefskoðarans eða jafnvel ólíkan vefskoðara eða stýrikerfi.

Vefhönnuðum ber skilyrðislaust að hafa ofangreinda þætti í huga í starfi sínu og auðvitað fjölmarga fleiri sem auka bæði aðgengi og notagildi vefsins. Hafið líka í huga að allt sem eykur aðgengi að vef gagnast undantekningarlaust fleiri en einum hópi einstaklinga og í rauninni vefsamfélaginu í heild sinni. Í stuttu máli sagt þá er WCAG staðallinn er eitt dýrmætasta verkfæri vefsmiða til að smíða aðgengilega vefi.

WCAG 2.0

Til eru fjölmargir almennir gátlistar sem settir hafa verið saman í því skyni að einfalda vinnu vefara við að gera innihald og notendaviðmót vefja aðgengilegra notendum, þar á meðal fötluðum notendum. WCAG staðallinn inniheldur hins vegar einungis atriði sem snúa að fólki með fötlun, þ.e. þætti sem hindra eða trufla aðgengi fatlaðs fólks að vefnum. Að sjálfsögðu kemur það ekki í veg fyrir að hann nýtist öðrum vefnotendum.

Fjórar grunnreglur (principles) mynda undirstöðu WCAG 2.0 (Web Content Accessibility Guidlines) staðalsins. Undirliggjandi hverri einstaka grunnreglu eru leiðarvísar (guidelines) og meðfylgjandi árangursmælikvarðar (success criteria). Leiðarvísarnir innihalda þau markmið sem vefsmiðir og efnishöfundar þurfa að stefna að í því skyni að gera vefi og innihald þeirra aðgengilegra notendum með ólíkar fatlanir.

Árangursmælikvarðar WCAG staðalsins eru, eins og hugtakið gefur til kynna, mælanlegir. Sá eiginleiki þeirra er dýrmætur þar sem þeir þjóna því hlutverki að skilgreina ítarlega hvaða kröfur vefsíða þarf að standast til að viðkomandi leiðarvísi geti talist fullnægt. Í því skyni að koma til móts við þarfir ólíkra hópa og aðstæður er boðið upp á þrjú stigvaxandi samkvæmnisstig A (lægst) AA, AAA (hæst). Samkvæmnisstigin endurspeglast í árangursmælikvörðunum á þann hátt að einstaka árangursmælikvarði tilheyrir ákveðnu samkvæmnisstigi. Því hærra sem samkvæmnisstigið er því betur stenst viðkomandi vefsíða ítarlegustu kröfur staðalsins. Stefnt er að því að allir opinberir vefir hér á landi standist AA stig WCAG 2.0.

Þegar þetta er skrifað er til umfjöllunar lokauppkast (last call working draft) staðalsins þar sem brugðist hefur verið við athugasemdum sem skilað var inn fyrir 17. maí 2007. Þess má geta að fyrri uppköst af WCAG 2.0 staðlinum hlotið vægðarlausa gagnrýni m.a. fyrir óþarflega tyrfið orðalag og með eindæmum flókna hugtakanotkun. Því miður verður að segjast eins og er að þrátt fyrir miklar og góðar lagfæringar er enn nokkuð svigrúm til bóta. Tekið er við athugasemdum við núverandi uppkast af WCAG 2.0 og verða þær að berast vinnuhópnum fyrir 1. febrúar 2008. Leiðbeiningar um skráningu athugasemda/ábendinga má finna hér.

Grunnreglurnar fjórar

Eins og áður segir þá hvílir WCAG 2.0 staðallinn á fjórum grunnreglum (principles) sem gerð verður nánari skil hér á eftir. Sérhverri grunnreglur fylgir ótilgreindur fjöldi leiðarvísa sem hver inniheldur einn eða fleiri árangursmælikvarða. Ítarlega verður fjallað um leiðarvísa og árangursmælikvarða WCAG 2.0 staðalins í öðrum pistli. Grunnreglurnar eru eftirfarandi:

• 1. grunnregla
  Sýnilegt – Innihald og notendaviðmót skal vera aðgengilegt notendum á hátt sem þeir geta nýtt sér.
  Eins og gefur að skilja er það lykilatriði þegar kemur að vefnotkun að netverjar allir eigi kost á að notendaviðmót og efni vefs sé þeim aðgengilegt á þann hátt sem nýtist þeim. Sjónskertir eða blindir verða t.a.m. að eiga kost á því að fá jafngildan texta fyrir myndrænt efni.
• 2. grunnregla
  Nothæft – Notendaviðmót og leiðarkerfi verður að vera nothæft.
  Notendur verða að geta nýtt sér notendaviðmót vefsins (það má ekki krefjast aðgerða sem notandinn getur ekki framkvæmt). Svo dæmi sé tekið þá er valseðill sem byggir eingöngu á myndrænum þáttum og músarsmellum t.a.m. fullkomlega óaðgengilegur blindum vefnotendum. Því er nauðsynlegt að gera notendum kleift að nýta lyklaborðið til að flakka um vefinn.
• 3. grunnregla
  Skiljanlegt - Innihald vefs og virkni notendaviðmóts verður að vera skiljanlegt.
  Notendur verða að geta skilið innihald vefsins ekki síður en virkni notendaviðmótsins, þ.e. innihald og notendaviðmót má ekki vera ofar þeirra skilningi.
• 4. grunnregla
  Skilvirkt - Innihald verður að vera nógu skilvirkt (robust) þannig að fjölbreyttur aðgangsbúnaður (user agents) geti túlkað það á áreiðanlegan hátt, þar með talin stoðtækni (assistive technologies).
  Notendur verða að geta nálgast innihaldið eftir því sem framþróun tækninnar vindur fram.

WCAG 2.0 staðalinn er aðgengilegur í heild sinni á vefslóðinni www.w3.org/tr/wcag20. Samhliða sjálfum staðlinum er unnið að skjölum sem innihalda lista yfir algeng mistök við vefsmíðar, gátlista, sýnishorn og tæknilegar útfærslur á þáttum sem hafa með staðalinn að gera. Skjöl þessi eru ekki síður mikilvæg en texti sjálfs staðalsins.