sfjalar

Wesley Fryer skrifaði nýlega eftirtektarverðan pistil um upplýsingatækni í skólastarfi á vef sinn Moving at the Speed of Creativity. Viðfangsefnið er velþekkt en vanrækt að ég tel, þ.e misskipting áhrifa og valds þeirra sem koma að stjórnun, stuðningi og kennslu.

Fryer greinir þrjá hópa að störfum innan þeirra skóla sem hann tengist (vill kannski ekki alhæfa neitt), þ.e. “obtainers”, “maintainers” og “sustainers”. Ég þýði hugtök hans hér og nú sem notendur, styðjendur og stjórnendur. Aðrar uppástungur eru vel þegnar enda ná þessi orð ekki alveg utan um merkinguna eins og hún er á frummálinu. Nánari skilgreining á hugtökunum er sem hér segir:

• Notendurnir (obtainers) eru kennararnir, fagstjórarnir eða kennslustjórarnir, þ.e. allir Þeir aðilar innan skólans sem afla sér markvisst þekkingar og þjálfa sig í notkun upplýsingatækni í því skyni að nýta með nemendum í skólastarfi. 
   
  
• Annar hópur eru styðjendurnir (maintainers), þ.e. kerfisstjórarnir, tæknifólkið og sérfræðingarnir sem sjá um uppsetningu, viðhald og stuðning á vélbúnaði, hugbúnaði og netkerfi skólans. Áherslur, forgangsatriði og árangursviðmið stuðningsaðilanna og notenda geta verið mjög ólík.
   
• Þriðji hópurinn eru stjórnendurnir (e. sustainers) en eins og nafnið gefur til kynna gegnir sá hópur skilgreindu stjórnendahlutverki innan skólans, s.s. skólastjórnendur, áfangastjórar, sviðs- eða deildarstjórar (fer auðvitað eftir skólastigi).

Hér fyrir neðan má sjá skýringarmynd sem lýsir sambandi hópanna þriggja.
 

Reynsla Fryers er sú að hvað varðar upplýsingatækni í skólastarfi þá eru völdin að mestum hluta í höndum tæknifólksins, m.ö.o. það eru styðjendunir sem hafa mestu áhrifin á það hvernig tæknin er eða er ekki notuð í skólastarfinu. Ástæður þessa eru fjölmargar og einfalt að taka dæmi. Veltu t.a.m. eftirfarandi fyrir þér um þinn skóla. Eru í notkun síur sem loka fyrir aðgang að ákveðnu efni á Netinu? Er ekki vilji fyrir því að setja upp og styðja við ákveðnar lausnir, s.s. wiki kerfi, Skype, blogg, msn? Verður einn hugbúnaður fyrir valinu umfram annan án viðhlítandi skýringa, s.s. Internet Explorer en ekki Firefox, Safari eða Chrome? Í stuttu máli sagt þá telur Fryer valdajafnvægið á milli ofangreindra hópa ekki eðlilegt, eða eins og hann kemst sjálfur að orði:

“I am not laying the “blame” for technology non-use in our schools entirely on the shoulders of “the maintainers” because I recognize there are a variety of outside inputs and influences maintainers are responding to (legal requirements and mandates being one) but I do think this is NOT an even power balance in most schools.”

Jafnvel skólastjórnendur sem í það minnsta að nafninu til fara með endanlegt ákvarðanavald og bera jafnt ábyrgð á tæknimálum og öðru því sem fram fer innan veggja skóla reiða sig oftar en ekki á ráðleggingar stuðningsaðilanna frekar en sjálfra notendanna þegar kemur að stefnumótun eða ákvörðunum sem snerta upplýsingatækni. Styðjendurnir hafa einfaldlega meiri áhrif heldur en stjórnendur á þessum vettvangi þar sem sérfræðiþekking þeirra er vegur meira en fagþekking kennara. Hvers virði er þá fagþekking kennara? Og hvernig getur upplýsingatæknin þjónað námi og kennslu ef raddir kennara hafa eins takmarkað vægi og Fryer telur augljóst.

Hér er líkan sem Fryer birtir með grein sinni og sýnir kannski betur hið fyrra raunverulegt valdajafnvægi hvað varðar upplýsingatækni í skólastarfi.

Sjálfur þekki ég mjög vel það sem Fryer fjallar um í pistlinum og velti oft og iðulega fyrir mér áhrifum hins almenna kennara á tækniumhverfið sem honum er gert að starfa í. Svo ég minnist nú ekki á samskipti tæknifólks/sérfræðinga og kennara sem stundum virðast tilheyra tveimur ólíkum heimum. Kannski er það einmitt raunin! Kannski þurfum við í sameiningu að mynda betri tengsl á milli þeirra sem höndla tæknina og hinna sem hagnýta hana, ef svo má að orði komast. 

Ég kenni við einn stærsta framhaldsskóla landsins þar sem reglulega eru haldnir kennarafundir eins og lög gera ráð fyrir, samráðsfundir, deildarfundir og jafnvel kennslustjórafundir. Það heyrir til algjörrar undantekningar ef kerfisstjórum skólans er gert að mæta á einhvern þessa funda. Þegar svo ólíklega vill til þá er það nánast einvörðungu vegna þess að til umfjöllunar er eitthvað það mál sem snertir hlutverk þeirra eða stöðu sérstaklega. Þeir eru með öðrum orðum partur af stoðkerfi skólans líkt og umsjónarmenn fasteigna en hið eiginlega skólastarf virðist ekki snerta þá á hinn minnsta hátt. Ég veit ekki hvernig þessum málum er háttað í öðrum framhaldsskólum en það væri svo sannarlega fróðlegt að fá að heyra af því.

Nú er það svo að það eru ekki kerfisstjórar sem boða á fyrrgreinda fundi heldur skólastjórnendur eða millistjórnendur allt eftir eðli fundarins. Fjarvera kerfisstjóra verður því ekki skrifuð á þeirra reikning enda var það aldrei ætlun mín. Hins vegar má draga þá ályktun að stjórnendum þyki nærvera tæknifólks allt að því óþörf þegar almenn málefni skólastarfsins eru til umræðu. Það verður að teljast í besta falli furðulegt. Tölvukerfi skóla, vélbúnaður, hugbúnaður og netkerfi er ómissandi hluti af  nútíma námsumhverfi, hluti af daglegu lífi stjórnenda, kennara og auðvitað nemenda. Styðjendur, eins og Fryer skilgreinir þá, verða að finna á áþreyfanlegan hátt að þeir eru hluti af stærri heild sem er skólinn allur og hlutverk þeirra er annað og meira en einungis það, að sjá til þess að tölvupósturinn komist til skila eða prentararnir virka eða skjávarparnir. Það er ógerlegt að styðja við skólastarf án þess að hafa nokkra hugmynd um hvað innra starfið snýst.

 Loading ...

Það fer ekki á milli mála að Fryer er ósáttur við stöðu mála þar sem hann starfar. Hvað mig varðar á held ég að við þurfum mun skýrari skilgreiningar á hlutverki styðjenda og aukna samvinnu þeirra við kennara. Ég spyr mig einnig um ábyrgð stjórnenda en það er væntanlega á þeirra hendi að skapa umhverfi þar sem ríkir eðlilegt valdajafnvægi og tryggja að sjónarmið allra aðila fá notið sín við stefnumótun og ákvarðanatöku.

Að lokum má spyrja sig hvort ekki vanti einn eða jafnvel tvo hópa í líkan Fryers, nefnilega nemendur og stjórnvöld? Meira um það síðar.