Nýlega voru gefnar út á vef Menntamálaráðuneytisins tillögur íslenskrar málnefndar að íslenskri málstefnu. Einn þáttur tillagnanna fjallar um íslensku í tölvuheiminum. Einhverra hluta vegna hefur frekar lítið farið fyrir þessari útgáfu en þar kemur þó margt forvitnilegt í ljós.

Í upphafi kaflans þar sem tæknin er til umfjöllunar er áréttað vægi upplýsingatækninnar í daglegu lífi alls almennings í landinu og mikilvægi þess að tæknin sé á íslensku og getið unnið með íslenskt mál bæði talað og ritað. Þar er ennfremur fullyrt að við Íslendingar stöndum grannþjóðum okkar langt að baki hvað þetta varðar.

Orðrétt segir:

Á undanförnum árum hefur tölvu- og upplýsingatæknin haldið innreið sína á æ fleiri svið og er nú orðin mikilvægur þáttur í daglegu lífi alls almennings í landinu. Því skiptir sífellt meira máli að þessi tækni sé á íslensku og geti unnið með íslenskt mál, bæði talað og ritað.Mikið skortir á að svo sé og Íslendingar standa þar langt að baki flestum grannþjóðum sínum. Enska er það mál sem blasir við flestum Íslendingum sem setjast við tölvu og hugbúnaður, sem vinnur með íslensku og aðstoðar íslenska málnotendur, er mjög fábreyttur.

Það er sérstaklega athyglivert að jafnvel þar sem lagt hefur verið í þá vinnu að íslenska algengan notendahugbúnað virðist útbreiðslan og notkunin takmörkuð. Í því sambandi má t.a.m. benda á íslenska útgáfu Windows stýrikerfisins.

Nær allt skólakerfið, frá grunnskólum til háskóla, notar Windows á ensku (Hulda Hreiðarsdóttir 2008) og sama máli virðist gegnaum meginhluta almennra notenda. Þetta er gerólíkt því sem gerist í flestum grannlöndum okkar þar sem almennir tölvunotendur nota undantekningarlítið flestan hugbúnað á móðurmáli sínu.

Íslensk málnefnd leggur til eftirfarandi markmið í íslenskri málstefnu:

• Að íslensk tunga verði nothæf — og notuð — á öllum þeim sviðum innan tölvu -og upplýsingatækninnar sem varða daglegt líf alls almennings.
• Að málleg gagnasöfn og hugbúnaður til að vinna með íslenskt mál verði gerð opin og frjáls eftir því sem kostur er (sbr. stefnu stjórnvalda um frjálsan og opinn hugbúnað; sjá vef forsætisráðuneytisins: www.forsaetisraduneyti.is).
• Að íslenskur talgervill og talgreinir sem gerðir voru á vegum tungutækniátaks menntamálaráðuneytisins verði endurbættir og lagaðir að nýjustu tækni.

Höfuðatriði í þessu sambandi er samkvæmt skýrslunni að hugbúnaður í skólakerfinu og efni, .s.s kennsluefni sem honum tengist sé á íslensku:

Það skiptir miklu máli að notendur venjist því frá byrjun að nota íslensku innan tölvu- og upplýsingatækni. Með því er annars vegar átt við að börn alist upp við að það sé eðlilegt að nota íslensku á þessu sviði og þess vegna er höfuðatriði að hugbúnaður í skólakerfinu sé á íslensku. Hins vegar er mikilvægt að þegar tækninýjungar koma fram líði sem stystur tími þangað til hægt er að nota íslensku innan þeirra. Að öðrum kosti er hætt við að málnotendur venjist á að nota ensku á fleiri og fleiri sviðum og umdæmi íslenskunnar minnki þannig smátt og smátt.

Til að framangreint markmið náist leggur Íslensk málnefnd til:

• Að allur almennur notendhugbúnaður í íslensku skólakerfi, frá leikskólum til háskóla, verði á íslensku innan þriggja ára.
• Að notendahugbúnaður í Stjórnarráði Íslands og öllum opinberum stofnunum verði á íslensku innan þriggja ára og hið opinbera gangi þar á undan með góðu fordæmi.
• Að gerð verði áætlun um stuðning við uppbyggingu og þróun íslenskrar máltækni næsta áratug.
• Að stöðugt verði unnið að uppbyggingu og eflingu mállegra gagnasafna sem eru forsenda fyrir þróun og smíði margs kyns máltæknibúnaðar.
• Að málleg gagnasöfn og hugbúnaður til að vinna með íslenskt mál verði gerð opin og frjáls eftir því sem kostur er (sbr. stefnu stjórnvalda um frjálsan og opinn hugbúnað; sjá vef forsætisráðuneytisins: www.forsaetisraduneyti.is).
• Að hugbúnaður til að lagfæra og leiðrétta íslenskt málfar verði gerður og kominn í notkun innan þriggja ára.
• Að nothæf þýðingarforrit milli íslensku og valinna erlendra mála, a.m.k. ensku, verði gerð innan fimm ára.
• Að íslenskur talgervill og talgreinir sem gerðir voru á vegum tungutækniátaks menntamálaráðuneytisins verði endurbættir og lagaðir að nýjustu tækni.
• Að unnið verði markvisst að þróun mállegra samskiptakerfa milli manns og tölvu fyrir íslensku.

Mitt álit

• Ég vil undirstrika mikilvægis frjáls og opins hugbúnaðar sem margur hver hefur verið þýddur á íslensku af áhugasömum og metnaðarfullum notendum. Hér get ég t.d. bent á WordPress, Joomla, Limesurvey, Moodle og Drupal.
• Ég vil að hið opinbera styðji mun betur við bakið á þeim sem hafa áhuga á því að þýða erlendan hugbúnað, t.d. væri hægt að styrka einstaklinga, hópa og fyrirtæki til góðra verka á þessum vettvangi.
• Íslensk fyrirtæki á sviði upplýsingatækni hafa mörg hver þróað íslenskan hugbúnað með ensku viðmóti. Jafnvel hugbúnað sem sérstaklega er ætlaður til notkunar í skólakerfinu eins og t.a.m. eMission sem ég er að öðru leyti mjög spenntur fyrir.
• Tölvuorðasafnið íslenska sem gefið er út af Hinu íslenska bókmenntafélagií samvinnu við orðanefnd Skýrslutæknifélags íslands er fátæklegt og illa viðhaldið. Ég hef eftir megni reynt að nota það við þýðingar á hugbúnaði en með takmörkuðum árangri. Ég vil sjá stórátak á þessum vettvangi.
• Helst af öllu vil ég opna íslenska orðabók á Netið.