sfjalar

Það eru erfiðir tímar í vændum í framhaldsskólum landsins. Framundan er allt að 10% niðurskurður á fjárframlögum og miðað við þær hugmyndir um aðhalds- og sparnaðaraðgerðir sem ég hef heyrt þá má búast við umtalsverðum áhrifum á skólastarfið. Ekki er hægt að útiloka að komi til uppsagna kennara.

Upplýsingatæknin er vafalítið einn af þeim fjölmörgu þáttum í rekstri skólanna sem verða grandskoðaðir á næstu vikum og mánuðum með það í huga að draga úr kostnaði og auka skilvirkni. Þar kemur ýmislegt til greina.

Frjáls og opinn hugbúnaður í skólastarfi

Eins og gera mátti ráð fyrir hefur áhugi á hugbúnaði sem gefinn er út samkvæmt opnum leyfisskilmálum aukist mjög undanfarið og á það bæði við um opinberar stofnanir og fyrirtæki á almennum markaði. Er þá einna helst verið að horfa á þann sparnað sem næst með því að nýta hugbúnað sem ekki ber leyfisgjöld. Ljóst er að um töluverðan ávinning getur verið að ræða, allt eftir því hversu langt er gengið í því að skipta út séreignahugúnaði fyrir frjálsan og opinn hugbúnað.

Í skólaumhverfinu eru fjölmargir raunhæfir valkostir á boðstólnum þegar til tals kemur að innleiða frjálsan og opinn hugbúnað. Hér verður stiklað á stóru:

Moodle námsstjórnunarkerfið

Velflestir framhaldsskólar nýta námsstjórnunarkerfi, annað hvort sem stuðning við staðbundið nám eða sem námsumhverfi í blönduðu námi eða fjarnámi. Hér á landi eru fjölmörg slík kerfi í notkun, s.s. Blackboard/WebCT, Angel, MySchool (íslenskt kerfi) og Moodle.

Moodle er opinn hugbúnaður sem m.a. er notaður við Fjölbrautaskólann í Breiðholti og Borgarholtsskóla. Moodle er fullbúið námsumhverfi á Neti í stöðugri þróun og reynslan af notkun þess hér á landi hefur verið mjög góð. Það er gott dæmi um opinn hugbúnað sem stendur fyllilega jafnfætis sambærilegum séreignahugbúnaði. Sjálfum finnst mér Moodle reyndar mun aðgengilegri og notendavænni en t.d. Blackboard. Það væri forvitnilegt að vita hversu háar upphæðir íslenskir skólar eru að greiða í leyfiskostnað af erlendum námsstjórnunarkerfum eins og t.a.m. Blackboard og Angel. Hvað ætli sá kostnaður hafi aukist á undanförnum mánuðum?

Innleiðing og rekstur á námsstjórnunarkerfi

Það er mikill munur á því að innleiða hugbúnaðarlausn í stofnun þar sem engin slík hefur verið fyrir eða skipta út einni lausn fyrir aðra. Hvað Fjölbrautaskólann í Breiðholti varðar þar sem ég þekki vel til þá var um að ræða innleiðningu á námsstjórnunarkerfi í skóla þar sem slíkt kerfi var ekki til staðar fyrir. Ég geri ráð fyrir að málið vandist töluvert þegar kennurum verður gert skylt að yfirgefa námsstjórnunarkerfi sem þeir þekkja og færa kennslu yfir í annað, óþekkt umhverfi. Þess háttar aðgerð kallar á vandaða verkferla, öguð vinnubrögð og vilja af hálfu allra sem að því koma. Kannski verður erfiðast að fara fram á hið síðarnefnda.

Ráðgjöf og aðstoð

Hafi einhver áhuga á því að kynna sér Moodle betur er sjálfsagt að hafa samband við mig.

Joomla, Drupal, Wordpress og önnur opin vefumsjónarkerfi

Leikskólar og grunnskólar Reykjavíkur eru nánast allir búnir að færa vefi sína yfir í Joomla vefumsjónarkerfið. Ég veit ekki betur en sú yfirfærsla hafi gengið stóráfallalaust og get ég tekið vef Austurbæjarskóla sem dæmi um vel heppnaðan skólavef. Háskóli Íslands nýtir Drupal vefumsjónarkerfið, en þar er um að ræða einn af stærri vefjum landsins. Listaháskóli íslands notar Wordpress fyrir sinn vef, en sú lausn var upphaflega hönnuð með blogg í huga.

Það er því óhætt að segja að opin vefumsjónarkerfi hafi náð góðri fótfestu innan skólakerfisins og ekkert því til fyrirstöðu að kanna þennan valkost samhliða séreignahugbúnaði þegar til stendur að taka í notkun eða skipta um vefumsjónarkerfi.

Innleiðing og rekstur á vefumsjónarkerfi

Innleiðing á nýju vefumsjónarkerfi er yfirleitt umfangsminna verkefni en innleiðing á hugbúnaði sem mikill fjöldi starfsmanna kemur til með að nota reglulega s.s. námsstjórnunarkerfi. Þar með er ekki sagt að um einfalt verkefni sé að ræða en mun viðráðanlegra. Um val á kerfum og samstarfsaðilum má lesa meira hér.

Ráðgjöf og þjónusta

Fjölmargir aðilar veita ráðgjöf og taka að sér uppsetningu og hýsingu á Joomla vefjum. Hér má finna ágætt yfirlit um íslensk fyrirtæki sem taka að sér uppsetningu og hýsingu opnum lausnum.

Open Office

Innleiðing á Open Office hugbúnaðarsafninu í stað Microsoft Office er spennandi verkefni sem vafalítið gæti sparað milljónir í skólakerfinu. Það er hins vegar snúnara viðfangs en margt annað vegna þess hversu rótgrónar Microsoft lausnirnar eru orðnar í skólaumhverfinu.

Hvað sjálfan hugbúnaðinn varðar er lítið því til fyrirstöðu að innleiða Open Office, enda inniheldur hann allt sem til þarf til að kenna ritvinnslu, gagnavinnslu með töflureikni og framsetningu með “glærusmið”. Það sem einna helst vantar er íslenskt kennsluefni. Ég veit að Vigfús Hallgrímsson vann námsvef í ritvinnslu fyrir Námsgagnastofnun sem m.a. átti að innihalda leiðbeiningar fyrir Open Office. Ég skoðaði þann vef nýlega og fann einungis hjálp fyrir Word 2003 og 2007. Á hinn bóginn stendur til að gefa út sérstaka Open Office útgáfu af kennsluheftum Jóhönnu Geirsdóttur og er stefnt að því að hún verði tilbúin fyrir næstu önn. Kennsluefni Jóhönnu er víða notað í kennslu bæði í grunn- og framhaldsskólum.

Það væri verðugt verkefni að hefja innleiðingu á Open Office í grunnskólum landsins. Að mínu viti hefur Microsoft Office ekki upp á neitt að bjóða sem kallar á notkun þess umfram Open Office á grunnskólastigi. Í raun er eðlilegt að gera frjálsan og opinn hugbúnað að fyrsta valkosti þegar til stendur að innleiða hugbúnað í skólakerfið. Kaup á séreignahugbúnaði ætti að þurfa að réttlæta sérstaklega.

Linux á útstöðvar

Það er stórt skref að skipta um stýrikerfi en gerlegt. Ég veit til þess að m.a. innan Verkmenntaskólans á Akureyri er verið að gera tilraunir með notkun á Ubuntu Linuxdreifingunni og veit ég ekki betur en það gangi bara ágætlega. Ég á hins vegar ekki von á stórtækum aðgerðum hvað umskipti úr Microsoft Windows yfir í Linux varðar. Það væri gaman að frétta af slíkum pælingum í skólakerfinu ef einhverjar eru.

Eins og sjá má eru lausnirnar margvíslegar og ef viljinn er fyrir hendi má nýta frjálan og opinn hugbúnað mun meira og betur en nú er gert.

Ég vek athygli á því að stefna stjórnvalda um frjálsan og opinn hugbúnað (pdf) kom út í mars 2008. Stefnan, sem nær til allra ríkisstofnana og félaga sem rekin eru fyrir opinbert fé, er í fimm liðum sem miða að því að gera frjálsum og opnum hugbúnaði jafnhátt undir höfði og séreignarhugbúnaði.