• Notkun Moodle í íslenskum skólastofum
• Þróun og nýjungar í Moodle
• Uppsetning og rekstur á Moodle

Við leitum eftir kynningum og fyrirlestrum sem geta fallið undir ofangreind viðfangsefni frá kennurum, kerfisstjórum, forriturum og öðrum sem eru reiðubúnir að deila sinni reynslu með skólasamfélaginu. Kynningar geta verið tvennskonar:

• 5 mínútna kynningar til að deila örstutt með öðrum sinni reynslu
• 20 mínútna kynningar til að kafa dýpra ofan í einstaka viðfangsefni

Við óskum jafnframt eftir uppástungum að umfjöllunarefnum og við munum þá reyna að finna hæfa fyrirlesara til þess að fjalla um þau málefni.

Kynningar og uppástungur sendist á tölvupóstfangið moodle@menntagatt.is fyrir fimmtudaginn 18. ágúst.

Þátttökuauglýsing verður send út í lok næstu viku um leið og við höfum tekið við öllum kynningartillögum og uppástungum og unnið úr þeim.

Það er óskandi að Moodle notendur (og auðvitað allir aðrir sem áhuga hafa) nýti sér þennan vettvang til þess að eiga samskipti sín á milli, læra hver af öðrum og jafnvel vinna saman. Sjálfur hef sérstakan áhuga á því að virkja íslenska Moodle notendur til þess að vinna að íslensku þýðingunni. Fleiri verkefni eru fyrirliggjandi, s.s. þýðing á handbókinni sem er beintengd kerfinu. Það væri mikill akkur í því fyrir alla íslenska Moodle notendur ef sem stærstur hluti hennar yrði þýddur. Það er auðvitað heilmikið verkefni, en gerlegt ef allir leggjast á eitt.

Dagskrá Frjálsa dagsins verður í höndum þátttakenda og biður ráðuneytið um dagskrártillögur sem síðan verður raðað saman. Tillögur skal senda fyrir mánudaginn 7. febrúar nk. kl. 13:00 í tölvupósti á tryggvi.bjorgvinsson@mrn.is.

Á frjálsa deginum mun ráðuneytið kynna hvaða innleiðingarverkefni muni hljóta fjárveitingu, en þátttakendur hafa síðustu daga unnið að forgangsröðun innsendra verkefna á vefnum forgangur.frodi.is.

Boðið verður upp á ferðastyrki fyrir þátttakendur en markmiðið er að styrja einn þátttakanda úr hverjum skóla.

Dimdim verður til

Alpha útgáfa af Dimdim vefráðstefnukerfinu leit dagsins ljós á haustmánuðum ársins 2006 og lokuð betaútgáfa tólf mánuðum síðar. Fyrsta opna betaútgáfan var svo gefin út í apríl 2008 en almenn útgáfa var opinberuð undir lok sama árs. Árið 2008 opnaði fyrirtækið einnig fyrir aðgang að Dimdim á Netinu sem þýddi að notendur þurftu ekki að setja hugbúnaðinn upp á eigin vefþjónum. Sérstaka eftirtekt vakti óvenju rausnarlegur ókeypis aðgangur sem kom sér vel fyrir smærri notendur, fyrirtæki eða fjársveltar menntastofnanir.

Eins og ég skil málið þá er Dimdim einnig til í opinni útgáfu samhliða séreignahugbúnaðinum, nánar tiltekið útgáfu sem gefin er út samkvæm GPL leyfinu. Opna útgáfan hefur hins vegar aldrei verið fyllilega sambærileg við þá keyptu því hún hefur frá upphafi verið mörgum skrefum á eftir hvað þróun varðar. Samkvæmt Wikipedia er síðasta uppfærslan á opnu útgáfunni dagsett 2008 og þegar færslur á hýsingarvefnum Sorceforge eru skoðaðar virðist augljóst að takmörkuð áhersla hefur verið lögð á að viðhalda opnu útgáfunni á meðan samnefndur séreignahugbúnaður hefur gengið í gegnum hverja uppfærsluna á fætur annarri. Á sama tíma hefur Dimdim notið töluverðar virðingar og velvilja notenda m.a. vegna þeirrar viðleitni að halda úti opinni útgáfu.

Tekið skal fram að vinnubrögð sem þessi eru engin nýmæli í hugbúnaðargeiranum og Dimdim langt því frá eina fyrirtækið sem gefur út hugbúnað undir tvíhliða hugbúnaðarleyfi (e. dual-licensing eða multi-licensing). Tilgangurinn er undantekningarlaust sá að skapa tekjur af hugbúnaðinum. MySQL gagnagrunnurinn vinsæli er t.a.m. til í opinni og lokaðri útgáfu. Það er heldur ekki óalgeng þróun mála þegar hugbúnaður er gefin út samkvæmt tveimur eða fleiri höfundarleyfum að opna útgáfan sé á ýmsan hátt takmarkaðri en sú sem greitt er fyrir. Sjálfsagt væri lítil aðsókn í séreignahugbúnaðinn ef sá opni væri fullkomlega sambærilegur og tekjur þar með af skornum skammti. Vert er að geta þess að notkun á tvíhliða hugbúnaðarleyfi krefst þess að leyfishafi hafi nánast fullkomið vald á kóðanum og tíðkast frekar þar sem kóðinn er allur þróaður innanhúss. Flækjustigið eykst nefnilega til muna hvað tvíhliða hugbúnaðarleyfi varðar þegar utanaðkomandi aðilar taka þátt í þróun hugbúnaðar með því að bæta við eigin kóða eða aðlaga þann sem fyrir er, en það er önnur saga.

Óvænt endalok

Í ljósi þess að eigendur Dimdim hafa nú selt lausnina hæstbjóðanda og lokað með litlum fyrirvara fyrir alla þjónustu til viðskipavina læðist að manni sá lúmski grunur að viðkomandi fyrirtæki hafi nýtt sér styrkleika opins hugbúnaðar í markaðslegum tilgangi einum. Það er auðvitað ekki hægt að fullyrða neitt en kannski var vanbúinni opnu lausninni fyrst og fremst ætlað það hlutverk að kynna fyrir netverjum eiginleika Dimdim og tæla þá svo yfir í séreignahugbúnaðinn sem greiða þurfti fyrir. Á hinn bóginn má einnig vera að þær rúmlega 30 milljónir dollara sem forráðarmenn Salesforce lögðu á borðið hafi einfaldlega reynst of freistandi. Stundum er góður ásetningur og vel meintar hugsjónir því miður ekki nóg.

Hvað sem veldur þá er reyndin sú að ótilgreindur fjöldi notenda hefur í góðri trú treyst á og greitt fyrir þjónustu Dimdim. Þessir notendur hafa nú fengið í tölvupósti stuttorða tilkynningu þar sem segir að þjónustan muni ekki vera í boði nema út núverandi áskriftartímabil. Um söluna má einnig lesa á vef Dimdim. Þeir sem nýtt hafa ókeypis aðganginn að þjónustunni ættu einnig að vita að sá aðgangur verður lagður niður 15. mars nk. og engin gögn verða aðgengileg notendum frá og með þeirri dagsetningu. Og hvað opna hugbúnaðinn varðar þá hefur verið tilkynnt að forritarateymi Dimdim muni ekki lengur leggja neitt til hans. Dimdim mun í raun hverfa af markaði þar sem Salesforce ætlar ekki að reka þjónustuna áfram heldur innlima hugbúnaðinn í eigin lausn.

En er þetta löglegt?

Eins og fram hefur komið þá er minn skilningur sá að til séu tvær aðskildar útgáfur af Dimdim, önnur opin hin lokuð. Hafi séreignahugbúnaðurinn verið þannig úr garði gerður að hann brjóti ekki gegn þeim leyfisskilmálum sem um hann gilda þá er ekkert því til fyristöðu að selja hann hæstbjóðanda. Með athugasemdinni um leyfisskilmálana á ég við að þar sé ekki verið að nýta opinn kóða á ólöglegan hátt. Þjónustuna í kringum hugbúnaðinn, vélbúnað, aðstöðu og annað þvílíkt má einnig selja hvort sem viðkomandi hugbúnaður er séreignahugbúnaður eða ekki. Annað mál gegnir um opnu lausnina. Hugbúnaður sem gefinn er út samkvæmt GPL leyfinu er og verður opinn hvað sem raular og tautar. Það er hins vegar dálítið erfitt að gera sér almennilega grein fyrir þessari sölu Dimdim til Salesforce. Ég veit t.a.m. ekki hvernig leyfisskilmálum er háttað varðandi þann hugbúnað sem nú hefur verið seldur til Salesforce.

Í stuttu máli sagt. Ég geri ráð fyrir að stjórnendur Dimdim séu í fullum rétti hvað söluna á lausninni varðar enda um séreignahugbúnað að ræða. Annað á þá eftir að koma í ljós. Opna útgáfan er eftir sem áður opin og öllum aðgengileg á Sourceforge. Hver sá sem áhuga hefur getur tekið upp þráðinn þar sem frá var horfið. Hitt er annað mál hvort nokkur sjái sér hag í að gera slíkt. Það er nefnilega hægara sagt en gert að setja sig inn í umfangsmikinn hugbúnaðarkóða og viðhalda og þróa áfram. Ekki bætir það heldur úr skák þegar viðkomandi kóði virðist ekki hafa verið uppfærður í nokkur ár. Það verður því að segjast eins og er að allar líkur benda til þess að opna útgáfan af Dimdim muni líða hægt og rólega undir lok um leið og Salesforce tekur við stjórnartaumunum hjá Dimdim.

Hvaða lærdóm má draga af þessu?

Fyrstu viðbrögð mín við sölunni á Dimdim voru skiljanlega mjög neikvæð. Ég var og er vonsvikinn mjög fyrir hönd allra Dimdim notenda og finnst óeðlilegt og jafnvel siðferðislega rangt af fyrirtækinu að snúa svo fyrirhafnarlaust baki viðskiptavinum sínum svo ekki sé minnst á hvernig þeir hafa nýtt sér opið hugbúnaðarleyfi til að vekja áhuga á þjónustu sem síðan var seld hæstbjóðanda.

Á hinn bóginn er ekki ólöglegt að selja séreignahugbúnað og þá þjónustu sem honum fylgir. Öðru nær. Og það er heldur ekki ólöglegt að hætta þróun og viðhaldi á opnum hugbúnaði. Opin hugbúnaðarverkefni daga uppi á degi hverjum. Og það sem meira er, við munum örugglega sjá meira af sambærilegum sölum í náinni framtíð. Þegar peningar eru annars vegar eru hugsjónir oft lítil hindrum.

En er opinn hugbúnaður og ókeypis þjónustur svo varhugaverðar að á hvort tveggja er vart treystandi? Sjálfur er ég mjög meðvitaður um þá staðreynd að þjónusta sem er ókeypis í dag verður það ekkert endilega á morgun. Ég þekki einfaldlega of mörg dæmi um fyrirtæki eða einstaklinga sem viða að sér notendum með ókeypis útgáfu til þess eins að verðleggja hana þegar notendahópurinn hefur náð ákveðinni stærð. Stundum gerist þetta vegna þess að viðkomandi hefur ekki lengur bolmagn til að halda úti endurgjaldslausri þróun, stundum er þetta ráðabruggið allt frá byrjun.

Ég held þó að sagan af Dimdim eigi ekki við í þessu sambandi. Hér er ekki verið að selja opinn hugbúnað sýnist mér. Hér er verið að selja séreignahugbúnað og þjónustu í kringum hann. Ef eitthvað þá er þetta ágætt dæmi um hversu berskjaldaðir neytendur eru á markaði þar sem allt er til sölu. Líklegast hefði besti kosturinn fyrir okkur notendurna verið sterk opin útgáfa af Dimdim með stórum og virkum hópi þróunaraðila.

Staðreyndin er allavega sú að þegar lokað hefur verið fyrir þjónustuna endanlega mun opna útgáfan af Dimdim verða eini minnisvarðinn um þennan stórefnilega vefráðstefnuvettvang sem lofaði svo góðu en hlaut svo dapurlegan endi.

Fyrsta skref þýðandans er að afmarka sig, þ.e. velja tungumál og orðasafn. Þegar það hefur verið gert birtast þýðingarstrengirnir og hægt er að hefja sjálfa þýðingarvinnuna. Sér til aðstoðar hafa þýðendur Google þýðingarvélina, en hægt er að kalla fram sjálfvirka þýðingu á hverjum streng með því að smella á Google táknið neðst í enska frumtextanum. Ekki þarf að vista þýðingar sérstaklega. Vistun er sjálfvirk.

Allir þýddir strengir safnast saman á svonefndu sviði (e. stage) sem er tímabundinn geymslustaður. Varast ber að skrá sig úr kerfinu á þessum tímapunkti þar sem þýddir strengir hverfa af sviðinu hafi þeir ekki verið viðstaðir eða sendir til umsjónaraðila viðkomandi þýðingarpakka. Almennir þýðendur geta svo sent eigin þýðingar til umsjónaraðila þýðingarpakka sem hefur það hlutverk að yfirfara þýðingar og samþykkja. Til þess að senda þýðingar á þýðingaraðila er fyrst smellt “Push all staged strings into a new stash” hnappinn (ágætt að gefa þýðingarlotunni lýsandi tiltil fyst) til að vista þýðinguna. Þar næst smellt á “Stashes” krækjuna í vinstri dálki og “Pull request” hnappinn hægra meginn við viðkomandi þýðingu. Látið fylgja athugasemd ef þörf krefur.

Þegar þýðingar hafa verið samþykktar af umsjónaraðila og þar með orðnar hluti af viðkomandi þýðingarpakka fær þýðandinn tölvupóst. Þegar þýðing hefur verið samþykkt er góð regla að fjarlægja hana með því að smella á “Drop” hnappinn í “Stash” viðmótinu.

Ég hvet alla Moodle notendur til að skrá sig sem notendur á AMOS og taka virkan þátt í þýðingarstarfinu. Moodle 2.0 er væntanlegt og það er mjög mikilvægt að hafa lokið við að þýða alla helstu þætt kerfisins áður en það fer í almenna notkun. Það væri vel þegið að verðandi þýðendur hefðu samband við mig svo við getum í sameiningu lagt línurnar hvað varðar þýðingarvinnuna.

Frjáls og opinn hugbúnaður í skólastarfi

Eins og gera mátti ráð fyrir hefur áhugi á hugbúnaði sem gefinn er út samkvæmt opnum leyfisskilmálum aukist mjög undanfarið og á það bæði við um opinberar stofnanir og fyrirtæki á almennum markaði. Er þá einna helst verið að horfa á þann sparnað sem næst með því að nýta hugbúnað sem ekki ber leyfisgjöld. Ljóst er að um töluverðan ávinning getur verið að ræða, allt eftir því hversu langt er gengið í því að skipta út séreignahugúnaði fyrir frjálsan og opinn hugbúnað.

Í skólaumhverfinu eru fjölmargir raunhæfir valkostir á boðstólnum þegar til tals kemur að innleiða frjálsan og opinn hugbúnað. Hér verður stiklað á stóru:

Moodle námsstjórnunarkerfið

Velflestir framhaldsskólar nýta námsstjórnunarkerfi, annað hvort sem stuðning við staðbundið nám eða sem námsumhverfi í blönduðu námi eða fjarnámi. Hér á landi eru fjölmörg slík kerfi í notkun, s.s. Blackboard/WebCT, Angel, MySchool (íslenskt kerfi) og Moodle.

Moodle er opinn hugbúnaður sem m.a. er notaður við Fjölbrautaskólann í Breiðholti og Borgarholtsskóla. Moodle er fullbúið námsumhverfi á Neti í stöðugri þróun og reynslan af notkun þess hér á landi hefur verið mjög góð. Það er gott dæmi um opinn hugbúnað sem stendur fyllilega jafnfætis sambærilegum séreignahugbúnaði. Sjálfum finnst mér Moodle reyndar mun aðgengilegri og notendavænni en t.d. Blackboard. Það væri forvitnilegt að vita hversu háar upphæðir íslenskir skólar eru að greiða í leyfiskostnað af erlendum námsstjórnunarkerfum eins og t.a.m. Blackboard og Angel. Hvað ætli sá kostnaður hafi aukist á undanförnum mánuðum?

Innleiðing og rekstur á námsstjórnunarkerfi

Það er mikill munur á því að innleiða hugbúnaðarlausn í stofnun þar sem engin slík hefur verið fyrir eða skipta út einni lausn fyrir aðra. Hvað Fjölbrautaskólann í Breiðholti varðar þar sem ég þekki vel til þá var um að ræða innleiðningu á námsstjórnunarkerfi í skóla þar sem slíkt kerfi var ekki til staðar fyrir. Ég geri ráð fyrir að málið vandist töluvert þegar kennurum verður gert skylt að yfirgefa námsstjórnunarkerfi sem þeir þekkja og færa kennslu yfir í annað, óþekkt umhverfi. Þess háttar aðgerð kallar á vandaða verkferla, öguð vinnubrögð og vilja af hálfu allra sem að því koma. Kannski verður erfiðast að fara fram á hið síðarnefnda.

Ráðgjöf og aðstoð

Hafi einhver áhuga á því að kynna sér Moodle betur er sjálfsagt að hafa samband við mig.

Joomla, Drupal, WordPress og önnur opin vefumsjónarkerfi

Leikskólar og grunnskólar Reykjavíkur eru nánast allir búnir að færa vefi sína yfir í Joomla vefumsjónarkerfið. Ég veit ekki betur en sú yfirfærsla hafi gengið stóráfallalaust og get ég tekið vef Austurbæjarskóla sem dæmi um vel heppnaðan skólavef. Háskóli Íslands nýtir Drupal vefumsjónarkerfið, en þar er um að ræða einn af stærri vefjum landsins. Listaháskóli íslands notar WordPress fyrir sinn vef, en sú lausn var upphaflega hönnuð með blogg í huga.

Það er því óhætt að segja að opin vefumsjónarkerfi hafi náð góðri fótfestu innan skólakerfisins og ekkert því til fyrirstöðu að kanna þennan valkost samhliða séreignahugbúnaði þegar til stendur að taka í notkun eða skipta um vefumsjónarkerfi.

Innleiðing og rekstur á vefumsjónarkerfi

Innleiðing á nýju vefumsjónarkerfi er yfirleitt umfangsminna verkefni en innleiðing á hugbúnaði sem mikill fjöldi starfsmanna kemur til með að nota reglulega s.s. námsstjórnunarkerfi. Þar með er ekki sagt að um einfalt verkefni sé að ræða en mun viðráðanlegra. Um val á kerfum og samstarfsaðilum má lesa meira hér.

Ráðgjöf og þjónusta

Fjölmargir aðilar veita ráðgjöf og taka að sér uppsetningu og hýsingu á Joomla vefjum. Hér má finna ágætt yfirlit um íslensk fyrirtæki sem taka að sér uppsetningu og hýsingu opnum lausnum.

Open Office

Innleiðing á Open Office hugbúnaðarsafninu í stað Microsoft Office er spennandi verkefni sem vafalítið gæti sparað milljónir í skólakerfinu. Það er hins vegar snúnara viðfangs en margt annað vegna þess hversu rótgrónar Microsoft lausnirnar eru orðnar í skólaumhverfinu.

Hvað sjálfan hugbúnaðinn varðar er lítið því til fyrirstöðu að innleiða Open Office, enda inniheldur hann allt sem til þarf til að kenna ritvinnslu, gagnavinnslu með töflureikni og framsetningu með “glærusmið”. Það sem einna helst vantar er íslenskt kennsluefni. Ég veit að Vigfús Hallgrímsson vann námsvef í ritvinnslu fyrir Námsgagnastofnun sem m.a. átti að innihalda leiðbeiningar fyrir Open Office. Ég skoðaði þann vef nýlega og fann einungis hjálp fyrir Word 2003 og 2007. Á hinn bóginn stendur til að gefa út sérstaka Open Office útgáfu af kennsluheftum Jóhönnu Geirsdóttur og er stefnt að því að hún verði tilbúin fyrir næstu önn. Kennsluefni Jóhönnu er víða notað í kennslu bæði í grunn- og framhaldsskólum.

Það væri verðugt verkefni að hefja innleiðingu á Open Office í grunnskólum landsins. Að mínu viti hefur Microsoft Office ekki upp á neitt að bjóða sem kallar á notkun þess umfram Open Office á grunnskólastigi. Í raun er eðlilegt að gera frjálsan og opinn hugbúnað að fyrsta valkosti þegar til stendur að innleiða hugbúnað í skólakerfið. Kaup á séreignahugbúnaði ætti að þurfa að réttlæta sérstaklega.

Linux á útstöðvar

Það er stórt skref að skipta um stýrikerfi en gerlegt. Ég veit til þess að m.a. innan Verkmenntaskólans á Akureyri er verið að gera tilraunir með notkun á Ubuntu Linuxdreifingunni og veit ég ekki betur en það gangi bara ágætlega. Ég á hins vegar ekki von á stórtækum aðgerðum hvað umskipti úr Microsoft Windows yfir í Linux varðar. Það væri gaman að frétta af slíkum pælingum í skólakerfinu ef einhverjar eru.

Eins og sjá má eru lausnirnar margvíslegar og ef viljinn er fyrir hendi má nýta frjálan og opinn hugbúnað mun meira og betur en nú er gert.

Ég vek athygli á því að stefna stjórnvalda um frjálsan og opinn hugbúnað (pdf) kom út í mars 2008. Stefnan, sem nær til allra ríkisstofnana og félaga sem rekin eru fyrir opinbert fé, er í fimm liðum sem miða að því að gera frjálsum og opnum hugbúnaði jafnhátt undir höfði og séreignarhugbúnaði.

Kraumandi óánægja

Ef mark er takandi á skrifum manna sem áttu hlut að máli er ljóst að innan TWiki samfélagsins hefur undir niðri kraumað óánægja með störf og stjórnunarhætti Thoeny. Upp úr sauð svo endanlega þann 27. október s.l. þegar Thoeny boðaði uppá sitt einsdæmi endurvígslu  (e. relaunch) TWiki verkefnisins í gegnum fyrirtæki sitt, TWiki.net. Hér má sjá brot af tilkynningunni sem birtist á TWiki vefnum við það tækifæri.

It became obvious that to take full advantage of the new opportunities surrounding enterprise collaboration a much broader agenda is required for the project. This will attract additional participation in the community, and allow us to improve our competitive position. To address these opportunities also requires a change in governance model to establish clear project direction. The new governance model is based on the Ubuntu project and can be found at TWikiGovernance.

The new governance model also addresses branding and trademark questions. There is a delicate balance between the community needs and what is required to maintain a strong brand. TWiki has a strong brand which can be extended using the Ubuntu model. Ubuntu has clear branding guidelines, whereas under Debian, a brand cannot be protected. New TWikiCommunity friendly guidelines on TWiki trademark use will be worked out and announced by the newly formed TWikiCommunityCouncil.

Samhliða tilkynningunni læsti Toheny aðganginum samfélagi og kóðagrunni TWiki á netinu. Aðgangur að þessum áður opna samskipta og vinnuvef er nú háður samþykki nýrra siðareglna (e. code of conduct) verkefnisins, sem eru að sögn Toheny í anda Ubuntu verkefnisins. Almennir meðlimir TWiki samfélagsins komu ekki að samningu þessara nýju siðareglna og sætta sig margir illa við þær.

Hvað vakir fyrir Toheny?

Aðgerðir Toheny eru augljóslega til þess fallnar að  treysta tökin á TWiki og færa stjórnun og markaðsstarf nær því sem þekkist meðal séreignahugbúnaðar. Fyrirtæki hans TWiki.net er einn liður í þeirri áætlun og til þess hefur hann fengið til samstarfs öfluga fjárfesta sem sjá spennandi tækifæri í þessum vinsæla hugbúnaði, en koma um leið með eigin kröfur. Vafalítið hefur Toheny gert sér fulla grein fyrir þeirri áhættu sem hann tók með gjörðum sínum, en engu að síður metið stöðuna þannig rétt væri að láta slag standa. Kannski taldi hann nauðsynlegt að knýja fram uppgjör milli sín sem eiganda vörumerkisins TWiki og áhrifamikilla þróunaraðila innan samfélagsins. Kannski hefur hann ekki trúað því að til uppgjörs kæmi?  Hver veit?

Hver er þá framtíð TWiki?

Hver sem ástæða verknaðarins kann að vera þá er augljóst að einræðistilburðir Thoeny ollu þegar í stað gríðarlegu umróti innan TWiki samfélagsins. Gengu sumir svo langt að saka hann um óvinveitta yfirtöku á eigin verkefni. Hvort sem slík orðanotkun er réttlætanleg eða ekki urðu viðbrögð samfélagsins harkaleg. Flestir þeir sem tekið höfðu virkan þátt í þróun TWiki ákváðu að kljúfa sig frá verkefninu (e. fork) og skapa nýjan opinn hugbúnað á grunni TWiki kóðans líkt og Thoeny gerði sjálfur með JOSWiki sínum tíma. Á þessari stundu er erfitt að fjölyrða um umfang flóttans og áhrif hans á framtíð TWiki hugbúnaðarins eða vörumerkisins. Ekki er heldur vitað í hverju viðbrögð Thoeny og fylgismanna munu felast. Áhugasamir geta heimsótt vefinn http://twikifork.org/ (einnig NextWiki.org) sem stofnaður hefur verið utan um klofningsverkefnið á slóðinni fylgst með framvindu mála þar.

Notendaviðmót Open Office hefur fengið lítilsháttar andlitslyftingu en það verður samt að segja eins og er, að það minnir í alla staði á Microsoft Office 2003 og eldri útgáfur.

Fjöldi veflausna er hannaður fyrir hugbúnaðinn sem XAMMP hefur að geyma og flestar þeirra má setja upp á einfaldan hátt. Hér verður sýnt hvernig má setja upp Joomla vefumsjónarkerfið á Windows vél þar sem XAMPP er til staðar.

Fyrst er nýjasta útgáfa Joomla hugbúnaðarins sótt á joomla.org vefinn.

Hér er ætlunin að sækja fulla útgáfu en ekki uppfærslu og því er smellt á ZIP krækjuna fyrir aftan útgáfuheitið, sem þegar þetta er skrifað er 1.5.7.

Næst er að afþjappa zip skrána og vista innihaldið í möppu sem er aðgengileg Apache vefþjóninum. Ég mæli með Winrar forritinu til að þjappa og afþjappa skrár. Upplýsingar um þjöppunarforrit má finna hér. Windows XP og Vista notendur þurfa ekki að sækja sérstakan hugbúnað til að afþjappa .zip skrár en Winrar er engu að síður mun handhægari kostur en það sem er innbyggt í stýrikerfin.

Við uppsetningu býr XAMPP til htdocs möppuna undir sjálfri xampp möppunni (C:xampp/htdocs). Möppur og skrár sem vistaðar eru í htdocs möppuna eru aðgengilegar Apache vefþjóninum og því hægt að kalla fram á vefskoðara. Þegar Joomla er uppsett er einfaldast að afþjappa zip skránna sem sótt var á joomla.org í heilu lagi yfir í htdocs möppuna og gefa henni síðan viðeigandi heiti, t.d. joomla.

Þegar afþjöppun er lokið og búið að gefa möppunni sem geymir Joomla í htdocs möppunni nýtt heiti er opnaður vefskoðari og valin slóðin http://localhost/joomla. Gangi allt að óskum á vefskoðarinn að opna fyrstu síðuna í uppsetningarferli Joomla þar sem ákvarðað er hvaða tungumál skuli nota við uppsetninguna. Þar sem íslenska er ekki valkostur notast ég við sjálfgefið gildi og smelli því næst á [Next] hnappinn efst í hægra horni.

Næst athugar Joomla uppsetningarforritið hvort umhverfi það sem ætlunin er að setja forritið upp á sé ekki viðunandi. Til að mynda er athugað hvort stuðningur við php forritunarmálið og MySQL gagnagrunninn sé til staðar og nægjanlegur og hvort ýmsar kerfisstillingar henti ekki örugglega uppsetningunni. Það er mikilvægt að staldra augnablik við þessa skjámynd og staðfesta að allt sé eins og það á að vera. Sjálfgefin (e. default) uppsetning á XAMPP umhverfinu ætti að tryggja snurðulausa uppsetningu á Joomla.

Nú er smellt á Next hnappinn og birtist þá texti GNU General Public License, en Joomla er gefið út samkvæmt skilmálum þess höfundarleyfis. Áður en haldið er áfram með uppsetninguna verður að samþykkja skilmála leyfisins með því að smella á [Next] hnappinn.

Þá er komið að því að gefa upplýsingar um gagnagrunninn sem viðkomandi Joomla uppsetning á að nýta. Hér verður að skrá fimm atriði, en auk þess er hægt að skrá ítarstillingar sem ekki verður fengist við hér og nú. Stillingarnar fimm eru eftirfarandi:

• Database Type / Tegund gagnagrunns
  Hér er valið mysql
• Host Name / vefþjónn
  Hér er skráð localhost 
• Username / notandanafn
  Hér er skráð notandanafn notandans sem hefur aðgang að þeim gagnagrunni í MySQL sem Joomla nýtir, en þess má geta að MySQL getur innihaldið fjölmarga gagnagrunna. Einfaldast er að skrá root í þennan reit og veita þannig Joomla kerfisaðgang að MySQL grunninum. Það er einfaldast vegna þess að sá notandi er sjálfgefinn og því óþarfi að stofna nýjan notanda sérstaklega fyrir þetta hlutverk. Ég vil samt aðvara fólk stranglega við því að nota þessa aðferð við uppsetningar á vef á útværum (live) vefþjón þar sem hún leggur öryggi vefsins alls í hættu.
• Password / lykilorð
  Sjálfgefin uppsetning á XAMPP inniheldur ekkert lykilorð á root notanda MySQL grunnsins. Þessi reitur er því skilinn auður. Þetta væri að sjálfsögðu óhugsandi á “live” vef.
• Database name / nafn gagnagrunns
  Hér er skráð nafn gagnagrunnsins, t.d. joomla. Athugið að nota ekki séríslenska stafi eða orðabil.

Þegar upplýsingar um gagnagrunn hafa verið skráðar er smellt á [Next] hnappinn til að halda áfram.

Gangi allt að óskum mun Joomla uppsetningarforritið stofna gagnagrunn í MySQL og birta næsta skjá þar sem skráðar eru upplýsingar vegna skráarfærslna með FTP, en þær eru valkvæmar.

Þar sem takmörkuð þörf er á FTP skráarfærslum þegar Joomla er sett upp á staðværan vefþjón verður ekki fengist við þær stillingar hér og nú. Smellt er á [NEXT] til að halda áfram og skrá inn frekari upplýsingar um vefinn og gögnin sem hann kemur til með að geyma. Stillingarnar eru eftirfarandi:

• Site nafn / Nafn vefsins
  Hér er skráð nafn vefsins og birtist það oftast á áberandi stað í sniðmátinu
• Your E-mail / Tölvupóstur kerfisstjóra
  Tölvupóstur frá kerfinu er sendur á þetta netfang
• Admin Password / Lykilorð 
  Lykilorð kerfisstjóra. Eins og gefur að skilja er afar mikilvægt að gleyma ekki því sem hér er skráð. 
• Instal Default Sample Data / setja upp sýnishorn af vef
  Unnt er að láta uppsetningarforritið skrá sýnishorn af gögnum í gagnagrunninn við uppsetningu með því að smella á þennan hnapp. Kosturinn við þá aðgerð er að notandinn fær gögn að vinna með og vef sem hægt er að prufukeyra. Ég mæli með þessum valkosti.

Load Migration Script valkosturinn hefur með það að gera þegar uppfært er úr Joomla 1.x yfir í 1.5. x útgáfuna af Joomla. Ekki verður fengist við slíka hluti hér og nú.

Uppsetningu er svo lokið með því að fjarlægja möppuna installation sem er undir joomla möppunni í þessu tilfelli eða þeirri möppu undir htdocs sem geymir joomla vefinn. 

Eftir að installation mappan hefur verið fjarlægð er smellt á [Site] hnappinn efst í vinstra horni til að opna hinn nýja Joomla vef eða [Admin] hnappinn til að skrá sig inn á kerfishluta vefsins. 

Til hamingju með nýja Joomla vefinn þinn.

Námskeiðslýsingin er eftirfarandi

Hér er að mínu mati kominn kjörinn vettvangur fyrir skólastjórnendur og aðra sem tengjast upplýsingatækni í skólastarfi að kynna sér möguleika frjáls og opins hugbúnaðar.

Umsjón með námskeiðinu hefur Tryggvi Björgvinsson. Skráningform og frekari upplýsingar má finna á vef Endurmenntunar HÍ.

• aðstoði við notkun á opnum hugbúnaði
• safni upplýsingum um hvernig opinn hugbúnaður hefur gagnast í stjórnsýslu og rekstri
• veiti ráðgjöf við kaup á hugbúnaði, lausnum, rekstri og þjónustu á þessu sviði

Tillaga Vinstri grænna sem borin er fram af Steingrími J. Sigfússyni, Kolbrún Halldórsdóttur og Steinunni Þóru Árnadóttur byggir að stórum hluta á skýrslu ParX viðskiptaráðgjöf frá árinu 2005, en þess má geta að í þeirri skýrslu er þróunarverkefni með opinn hugbúnað innan Fjölbrautaskólans í Breiðholti sérstaklega tiltekið sem dæmi um vel heppnaða innleiðinu á opnum hugbúnaði í opinbera geiranum. Í greinargerðinni sem fylgir þingsályktunartillögunni er einnig bent á samskonar áherslur sem finna má í tillögu efnahags- og viðskiptanefndar Norðurlandaráðs.

Ég er að sjálfsögðu afskaplega sáttur með frumkvæði þingmannanna þriggja og vonast svo sannarlega til að það hljóti jákvæða umfjöllun og umrædd miðstöð verði sem fyrst að veruleika. Ég horfi sérstaklega til skólakerfisins í þessu sambandi þar sem ég hef eytt umtalsverðri orku í að kynna kosti opins og frjáls hugbúnaðar. Ég bendi í því sambandi á fyrsta hluta þríleiks míns um opinn hugbúnað í skólastarfi sem birtur var í Netlu, vefriti Kennaraháskólans á síðasta ári. Næsti hluti er væntanlegur innan skamms.

Eftirfarandi mál verða tekin fyrir á fundinum:

• Ný lög félagsins verða kynnt á fundinum og jafnframt verður kosið í embætti félagsins.
• Staðan á skipurlagningu fyrirlestra sem haldnir verða í sumar verður rædd.
• Hin 5 fræknu verkefni verða kynnt af Tryggva Björgvinssyni.
• Þýðingarkvöld verður rætt.

Á fundinum verður veitt hjálp við að setja upp GNU+Linux dreifingar, t.d. Ubuntu, Fedora og BSD dreifingar ef einhver hefur áhuga á. Einnig verður haldin stutt kynning á frjálsum hugbúnaði.

Vert er að hafa í huga að þrátt fyrir augljósa frændsemi Joomla 1.5 og Mambo fyrirrennara þess er Joomla lausnin endursköpuð frá toppi til táar. Fjölmargar breytingar og nýir og spennandi kostir blasa við notendum sem þekkja til Mambo eða eldri útgáfa Joomla, en hitt er ekki síður mikilvægt, þ.e. það sem leynist undir húddinu ef svo má að orði komast og snýr að þróunaraðilum og notendum sem vilja kafa dýpra og sníða kerfið betur að eigin þörfum.

Ég prufukeyrði Joomla 1.5 RC2 (release candidate 2) fyrir stuttu og hef nú sett nokkrar myndir á Flickr þar sem ég lýsi því helsta sem fyrir augun bar. Smellið hér til að opna Flickr glærusýninguna. Athugið að þegar þið skoðið myndirnar að til að sjá þær almennilega verður að stækka þær upp.

Gera má ráð fyrir í það minnsta tveimur útgáfum enn af Joomla 1.5 áður en endanleg útgáfa lítur dagsins ljós. Endanlegt er reyndar ekki orðið sem heppilegast er að nota í þessu samhengi því á sömu mínútu og Joomla 1.5 er komið á markaðinn verður hafist handa við þróun á næstu útgáfu.

Í leiðinni hvet ég ykkur til að lesa þessa færslu Ellu Jónu um Joomla og skoða vef leikskólans Furugrund í Kópavogi sem Fjóla Þorvaldsdóttir á heiðurinn af.

Í haust var formlega opnaður Wikivefur FB á slóðinni wiki.dreifnam.is. Wikivefurinn keyrir á Mediawiki kerfinu sem er opinn hugbúnaður, sá sami og er undirliggjandi alfræðiritinu Wikipedia. Kennaraháskóli Íslands hefur einnig sett upp Wikivef sem nýtir Mediawiki.

Innan Fjölbrautaskólans í Breiðholti hefur í nokkur ár verið notast við Moodle sem er netbundið námsumhverfi. Moodle hefur reynst afar mikilvægt verkfæri í námi og kennslu við skólan og um þessar mundir er unnið að mjög áhugaverðu þróunarverkefni sem snýr að notkun netbundinna námsumhverfa í kennslu fatlaðra nemenda á starfsbraut skólans.

Önnur áhugaverð verkfæri opin og frjáls eru t.a.m. WordPress bloggkerfið. Ella Jóna bloggaði nýlega um WordPress í skólastarfi, en WordPress er klárlega ein allra besta blogglausnin á markaðinum í dag. Þess má geta að fréttavefurinn Visir.is nýtir WordPress í blogghluta sínum og hið sama má segja um vefritið Eyjuna. Ég vil einnig benda á Elgg sem ég hef áður fjallað um, en þar er á ferðinni áhugaverð lausn sem t.a.m. Salvör Gissurardóttir hjá KHÍ hefur verið að nýta undanfarin misseri með nemendum. Firefox vefskoðarinn ætti að sjálfsögðu að vera uppsettur í öllum skólum og nemendur hvattir til að nýta hann umfram hinn meingallaða Internet Explorer.

Frjáls og opinn hugbúnaður á ekki einungis erindi í grunn, framhalds og háskóla. Ég mæli með því að þið lesið þennan áhugaverða pistil sem hún Fjóla Þorvaldsdóttir skrifar á vef sínum um opnar lausnir í leikskólastarfi. Ég sakna hins vegar öflugri stuðnings frá opinberum aðilum og stofnunum. Menntamálaráðuneytið mætti koma mun sterkar að þessum málum svo ekki sé talað um Námsgagnastofnun sem virðist nánast fullkomlega áhugalaus eða ómeðvituð um frjálsan og opinn hugbúnað í skólastarfi. Þarna er mikið verk óunnið.

Að lokum vil ég vekja athygli á Ísfoss, félagi áhugafólks um opinn hugbúnað í skólastarfi, sem stofnað var þann 16. september á síðasta ári. Því miður hefur lítið farið fyrir félaginu frá stofnun þess, en vonandi verður úr því bætt.

Sérstaka athygli vekur hversu mörg ókeypis verkfæri eru listanum yfir 100 vinsælustu verkfærin eða alls 70 verkfæri.