Hins vegar kemur eitt og annað athyglivert í ljós þegar íslensku niðurstöðurnar eru bornar saman við þær erlendu. Einungis tvær lausnir eru sameiginlegar á top tíu listunum, þ.e. YouTube og Moodle. Sú Microsoft lausn sem nær hæstum hæðum í könnun Jane Hart fyrir árið 2011 er Powerpoint og hún nær einungis 19 sæti. Microsoft Word situr í sæti 42 á lista Jane Hart og var í 60 sæti fyrir ári síðan. Top tíu listi Jane Hart einkennist af ókeypis lausnum, einungis einn opinn hugbúnaður nær á lista yfir 10 efstu verkfærin og er það WordPress.

Listi Jane Hart yfir 100 mest notuðu stafrænu verkfæri í skólastarfi er um margt ólíkur þeim íslenska. Þar trjónir t.d Twitter á toppnum, verkfæri sem kemst ekki á blað hér á landi. Mig grunar reyndar að hluta ástæðunnar megi finna í ólíkum svarendahópum en háskólakennarar tóku t.a.m. nær engan þátt í könnun 3f. Hitt er samt líklegt að Twitter er einfaldlega lítið nýttur í íslensku skólastarfi.

Annað sem vekur sérstaka athygli þegar erlendi listinn er skoðaður og það er fjöldi ókeypis lausna sem raðar sér í efstu sætin. Google er greinilega vinsælla en Microsoft; meira að segja Google+ kemst á blað (efsta nýja lausnin).

Ég mæli eindregið með því að skólafólk kynnir sér bæði íslensku könnunina og könnun Jane Hart. Það er mjög forvitnilegt að fylgjast með því hvaða verkfæri kennarar nota í vinnunni og ég efast ekki um að þið sjáið eitthvað sem mun vekja forvitni ykkar. Ég læt niðurstöður íslensku könnunarinnar fylgja með.

• Assessing the Effects of ICT in Education
  Þrátt fyrir umtalsverða fjárfestingu menntakerfisins í upplýsingatækni allt frá níunda áratug síðustu aldar skortir enn á alþjóðlega mælikvarða um innleiðingu og notkun á tækni í námi og kennslu. Þessari bók sem gefin er út af OECD og hægt er að sækja endurgjaldslaust er ætlað að bæta þar úr.
• Women on the Web: How Women are Shaping the Internet
  Samkvæmt þessari rannsókn comScore eru u.þ.b. 46% netverja konur og er netnotkun þeirra er mjög ólík netnotkun karlmanna. Hægt er að sækja hvítbókina endurgjaldslaust á vef comScore.
• Horizon 2010
  Ég renni alltaf yfir hinar árlegu Horizon skýrslur þar sem fjallað er um tækninýjungar í námi og kennslu og þetta ár verður engin undantekning.
• Innovation Through State Leadership
  Ég kem örugglega til með að lesa nokkuð vel yfir þessa ítarlegu skýrslu frá SETDA (The State Educational Technology Directors Association). Hún á auðvitað fyrst og fremst við Bandaríkin en mér sýnist þarna margt frólegt sem læra mætti af.
• National Education Technology Plan
  Þann 5. mars sl. komu út drög að áætlun þeirra bandaríkjamanna um tækninotkun í skólakerfinu. Ég hef lengi ætlað að renna yfir þetta plagg og hef vonandi tíma til þess á næstunni.
• Educators, Technology and 21st Century Skills: Dispelling Five Myths
  Áhugaverð könnun sem leiðir í ljós að aukin notkun grunnskólakennara á upplýsingatækni hefur jákvæð áhrif á nám. Örugglega gagnlegt að renna yfir.

Það væri svo gaman að vita hvort einhver hafi rekist á áhugavert lesefni nýlega sem tengist upplýsingatækni í skólastarfi.

Höfundur ljósmyndar: Dhammza

Í rannsókninni Personal Networks and Community Survey kemur hins vegar í ljós að bandarískur almenningur er ekki alveg eins einangraður og margar fyrri kannanir hafa sýnt. Fjöldi einstaklinga sem er sannarlega einangraður virðist lítið hafa breyst á síðustu 30 árum og mjög fáir eiga engan að til að ræða við mikilvæg, persónleg málefni. Hitt er þó ekki dregið í efa að bandaríkjamenn eiga almennt færri að þegar kemur að persónulegum hlutum. Ég geri ráð fyrir að heimfæra megi þessa þróun yfir á almenning í öðrum löndum. Ástæðan fyrir þessu er hins vegar óljós og efast skýrsluhöfundar mjög um að upplýsingatæknin eigi þar hlut að máli.

Niðurstöður Personal Networks and Community Survey benda til þess að nútíma samskiptatækni hafi jákvæð áhrif einnig á staðbundin tengslanet. Þeir sem nota farsíma og Netið hvað mest standa vel að vígi hvað hefðbundin tengslanet varðar þrátt fyrir að vísbendingar hafi fundist þess eðlis að notkun á félagslegum tengslanetum eins og t.d. Facebook gæti í einhverjum tilfellum komið í stað þátttöku í staðbundnara hópastarfi. Nútíma samskiptatækni er því samkvæmt þessu alls ekki ávísun á einangrun heldur gefur hún fólki kost á meiri, fjölbreyttari og dreifðari umræðu og hópastarfi og eykur ef eitthvað lífsgæði þess.

Ég tel það eitt af fjölmörgum hlutverkum nútíma skóla að leiðbeina nemendum um örugga tölvunotkun og upplýsa um þær hættur sem að sjálfsögðu geta leynst á Netinu. Það á við jafnt um grunn- og framhaldsskóla. En ég er ansi hræddur um að það nám komi aldrei til með að eiga sér stað í skólum þar sem lokað er miskunnarlaust á alla slíka samskiptamöguleika hvaða nafni sem þeir nefnast. Er MSN virkilega vandamálið? Eða Facebook? Hvað með Leikjanet.is? vandamálið? Er ekki deginum ljósara að þegar lokað er fyrir eina afþreyinguna þá kemur bara önnur í hennar stað? Og hvar á þá að draga mörkin? Hver á að draga mörkin.

Niðustöður rannsóknarinnar voru sláandi. Þrátt fyrir að upplýsingatæknin virðist leikur einn í höndunum á ungu fólki þá styðst það mjög við leitarvélar þegar kemur að upplýsingaleit á Netinu og skortir tilfinnanlega gagnrýna hugsun og hæfileika til að túlka og greina þau gögn sem þau finna. Einnig kom í ljós að rannsóknaraðferðir sem áður einkenndu helst ungt fólk, þ.e. óþolinmæði og bráðlæti, eru nú einkennandi fyrir alla aldurshópa.

Rannsóknin leiddi m.a. eftirfarandi í ljós:

• 89% nemenda í framhaldsskólum (College) hefja gagnaleit í leitarvélum á meðan aðeins 2% hefja leitina á vef bókasafns.
• 93% þátttakenda voru sáttir eða mjög sáttir við leitarvélar en 84% með leit.
• Netbundnar leitarvélar passa mun betur við lífsstíl nútíma nemenda og henta þeim mun betur en ferð á bókasafnið.
• Nemendur í framhaldsskólum nýta ennþá bókasöfn en minna en áður og þeir lesa líka minna en áður.
• Upplýsingalæsi ungs fólks hefur ekki batnað með auknu aðgengi að upplýsingatækninni.
• Rannsóknir sýna að fólk leitar svo hratt eftir upplýsingum á Netinu að lítill tími er aflögu til að meta nákvæmni og réttmæti gagnanna.

Almennt litið þá eru bókasöfn ekki að bregast við kröfum nemenda og þeirra bíður gríðarlegt verkefni í náinni framtíð ætli þau sér að aðlaga sig að hinum stafræna lífsstíl. Nú þegar keppa bókasöfn við athygli nemenda sem heimta sífellt meiri gagnvirkni og einstaklingsmiðaðri þjónustu. Þetta eru nemendur sem venja komur sínar á félagslega vefi eins og Facebook eða MySpace, spila tölvuleiki á dýrkeyptum leikjavélum á við Xbox 360 og Playstation 3 og bera þá upplifun hiklaust saman við þá stafrænu þjónustu sem bókasafnið veitir þeim. Hver haldið þið að fari halloka í þeim samanburði?

Á hinn bóginn er ekki hægt að ætlast til þess að bókasöfn framtíðarinnar taki endilega mið af afþreyingariðnaðinum þrátt fyrir að notendurnir séu að stórum hluta til þeir sömu. En þau verða hins vegar að taka mið af raunveruleikanum og koma mun betur til móts við nútímanemendur á öllum aldri.

Niðurstöður rannsóknarinnar má sækja hér á pdf sniði.

Heilmiklar og mjög forvitnilegar umræður hafa skapast um niðurstöður rannsóknarinnar á Slashdot vefnum.

Almenn ánægja meðal stærri fyrirtækja

Almenn ánægja meðal smærri og meðalstórra fyrirtækja

Almenn ánægja meðal menntastofnana

Hér fyrir neðan má svo sjá helstu niðurstöður rannsóknarinnar hvað varðar hindranirnar í notkun og innleiðingu netbundinna námsumhverfa. Eins og búast mátti við er fjárhagslegur kostnaður mikilvægur þáttur. Stuðningur við notendur er í
öðru sæti og endurstrikar sú niðurstaða enn og aftur mikilvægi fræðslu og virkrar aðstoðar við notendur.

Þegar notendur voru spurðir um mikilvægustu þætti netbundinna námsumhverfa kom margt athyglisvert upp á yfirborðið. Það er t.d. áhugavert að lesa að rétt tæplega 79% þátttakenda töldu skýrslur og mælingar mikilvægasta þátt. Miðlun efnis kemur þar strax á eftir og í þriðja sæti mat. Þessar niðurstöður eru í ágætu samræmi við mína tilfinningu af notkun kerfanna, þ.e. að þau eru fyrst og fremst hugsuð sem verkfæri fyrir kennara.

Hugleiðið þessar niðurstöður:

• Rétt tæplega 30% aðspurðra stefna að því að uppfæra eigin lausn og tæplega 11% ætla sér að skipta um lausn
• Moodle er útbreiddasta kerfið meðal smærri skólastofnanna og fyrirtækja, þ.e. innleiðingar þar sem notendur eru 5000 eða færri
• 21% notenda segjast nýta meira en eitt netbundið námsumhverfi

Heimildir:

Learning Management System – LMS – Satisfaction
Elearningguild

Kennurum KHÍ hefur verið tilkynnt þessi aðgerð (í tölvupósti) og samkvæmt þeirri tilkynningu mun trúnaðarmaður telja og magnmæla tilvik þar sem kennsluefni er skannað, afritað á stafrænu formi eða vísað til þess á vefsvæðum, bæði opnum og aðgangsvörðum. Tekið skal fram að trúnaðarmaður lýsir yfir þagmælsku og aðgangur hans verður ekki notaður til að fara inn á umræðuvefi kennsluvefjanna. Ítarleg leit á vef FJÖLÍS og háskólanna beggja um þessar aðgerðir (sem þegar hafa verið framkvæmdar við HÍ) skilaði engu. Ég veit heldur ekki til þess að kennarar skólanna hafi nokkuð haft um það að segja að óviðkomandi einstaklingi verði verið hleypt inn á námskeið þeirra (kannski einhver lesandi geti upplýst hvort svo hafi verið).

Ég verð að segja eins og er að þetta samkomulag Fjölís og HÍ/KHÍ trufla mig dálítið við fyrstu sýn. Ég get vel skilið áhuga FJÖLÍS á því að tryggja rétta meðferð efnis sem nýtur höfundarréttarverndar og auðvitað er mjög fróðlegt að vita hvernig notkun stafræns efnis er háttað á kennsluvefjum almennt. Kennarar hafa líka hagsmuna að gæta þar sem sumir þeirra eru sjálfir höfundar höfundarvarins kennsluefnis. Ég er hins vegar ekki viss um að mér hugnist sú leið sem hér er farin. Það væri einnig ágætt að fá nánari útskýringu á orðalaginu “…varanlegur fyrirkomulagi um meðferð höfundarréttarlegra atriða vegna stafrænnar notkunar og vinnslu kennsluefnis á háskólastigi”.

Ég hef persónulega ekkert á móti því að hleypa aðila inn í kennslustofuna til mín í Fjölbrautaskólanum í Breiðholti og annars staðar þar sem ég kenni í því skyni að fylgjast með kennslunni og samskiptum mínum við nemendur. Ég hef heldur ekkert að fela á kennsluvefjum mínum og hef oftar en einu sinni hleypt aðilum þangað inn sem gestum að fylgjast með framgangi mála. Það er sjálfsagt og í raun mikilvægt fyrir okkur kennara að greiða leið þeirra sem vilja rannsaka eða fræðast um kennsluhætti hvort sem um er að ræða ósk um nærveru í hefðbundinni kennslustofu, viðtöl eða aðgang að netbundnu námsumhverfi. Ég hef sjálfur óskað eftir slíkum aðgangi á námskeið annarra kennara og á eftir að gera mun meira af því í náinni framtíð í kjölfar rannsóknar sem ég vinn að um þessar mundir. Ég er hins vegar ekki viss um að ég tæki því allskostar vel ef yfirstjórn skólans samþykkti nánast ótakmarkaðan aðgang eftirlitsaðila hagsmunasamtaka að kennslustofu minni og efni án samráðs eða samþykkis frá mér.

Sjálfur hef ekki teljandi áhyggjur af því að kennarar við íslenska háskóla (eða á öðrum skólastigum) séu í stórum mæli að brjóta höfundarréttarlög og sjálfsagt snýst þetta mál ekki alfarið um það heldur notkun á efninu. Ég get að sjálfsögðu ekkert fullyrt í þeim efnum en mér finnst það líklegt. En það er skoðun mín að ef hagsmunaaðilar telja knýjandi þörf á því að rannsaka vinnslu og notkun stafræns kennsluefnis eða verklags kennara og nemenda innan aðgangsvarinna kennsluvefja skólastofnana þá verði það að gerast með öðrum hætti en hér er gert. Kennaraháskóli Íslands hefur nú þegar aðila sem hefur fullkominn aðgang að kennsluvefjum skólans, þó ekki í rannsóknartilgangi. Hvers vegna ekki að fela honum þetta verkefni? Er honum ekki treystandi? Er þetta spurning um kostnað? Gæti FJÖLÍS ekki greitt fyrir faglega úttekt á vinnslu og notkun stafræns kennsluefnis sem framkvæmd væri af aðila eða aðilum innan KHÍ. Hvað með rannsóknarstofnun KHÍ? Gæti hún haft umsjón með rannsókn sem þessari?

Samkomulag FJÖLÍS og HÍ/KHÍ vekur upp fjölmargar spurningar enda er um að ræða umfangsmikla aðgerð við stærsta háskóla landsins. Hér eru nokkrar sem forvitnilegt væri að fá svör við:

• Að hvaða frumkvæði er farið í þessar rannsókn, háskólanna eða FJÖLÍS?
• Má búast við samskonar aðgerðum á öðrum skólastigum, s.s. framhaldsskólastiginu?
• Má búast við samskonar aðgerðum í öðrum háskólum? Hafa þær kannski þegar verið framkvæmdar?
• Verða niðurstöðurnar gerðar opinberar?
• Verður tillit tekið til efnis sem dreift er með opnum leyfum eins og t.a.m. Creative Commons eða GPL, þ.e. verður það greint, talið og magnmælt sérstaklega?
• Hafa sambærilegar aðgerðir verið framkvæmdar við erlenda skóla með þeirra samþykki? Ef svo er væri forvitnilegt að vita hvort þær hafi ekki skapað neitt umtal eða vangaveltur?
• Er rannsókn sem þessi háð leyfi frá persónuvernd (efast reyndar um það sjálfur)?
• Er annað kennsluefni skoðað á sambærilegan hátt, s.s. ljósritun kennara á kennsluefni?
• Má búast við eftirfylgni eða verður þessi rannsókn framkvæmd einungis einu sinni?
• Hversu fordæmisgefandi er þetta samkomulag og aðgangur trúnaðarmanns FJÖLÍS?
• Hvers vegna eru engar upplýsingar um þessa rannsókn að finna á vefjum skólanna eða vef FJÖLÍS?

Nú efast ég ekki um að einhverjum lesendum finnst ég óþarflega smámunasamur og jafnvel ósanngjarn um það sem kalla mætti fullkomlega eðlilegt samkomulag hagsmunaaðila og sjálfstæðra skólastofnana. Einhverjir munu örugglega freistast til að benda á að ekki er verið að veita aðgang að persónuuplýsingum, hvorki um nemendur eða kennara. Málið er hins vegar miklu stærra í sniðum en þessi eina afmarkaða rannsókn og snýst að mínu áliti um grundvallaratriði í samskiptum skóla og starfsfólks þeirra, nemenda og utanaðkomandi hagsmunaaðila eða fyrirtækja. Ég spyr því hver er stefna Háskóla Íslands og Kennaraháskólans hvað varðar aðgang og umferð óviðkomandi aðila að aðgangsvörðum svæðum nemenda og kennara? Hvar eru mörkin dregin? Hverju koma háskólarnir til með að svara þegar hagsmunafélag rétthafa STEF (Samband tónskálda og eigenda flutningsréttar) óskar eftir aðgangi að aðgangsvörðum heimasvæðum nemenda og kennara í því skyni að kanna notkun og vinnslu efnis sem þar er að finna? Hverju verður til svarað þegar erlendir hagsmunaaðilar koma með samskonar fyrirspurn nú þegar augljóst fordæmi er fyrir hendi?

Til að fyrirbyggja allan misskilning þá vil ég taka það skýrt fram að ég spyr þessara spurninga ekki vegna þess að ég styðji á einhvern hátt við ólöglega afritun eða dreifingu verka sem njóta höfundarréttarverndar skv. höfundalögum heldur tel ég mikilvægt að skólastofnanir og opinberar stofnanir almennt taki skýra afstöðu til aðgengis óviðkomandi aðila að innviðum eigi tölvukerfa. Ef slík stefna hefur verið mótuð þá get ég ekki fundið hana, hvorki á vef KHÍ eða HÍ. Siðareglur skólanna taka ekki á því sem hér um ræðir (reyndar fann ég hvergi siðareglur KHÍ á vef skólans heldur auða síðu þar sem þær áttu að vera). Vitaskuld má vel vera að stefnan fyrirfinnist þrátt fyrir að ég komi ekki auga á hana, en hafi hún ekki verið mótuð þá legg ég til að skólarnir (sem brátt verða sameinaðir) hefjist handa hið fyrsta við smíði hennar.

Skýrsluhöfundar Demos eru alls ekki fyrstir til að koma auga á og lýsa hinni stafrænu kynslóð nemenda, þ.e. einstaklingum sem fæddir eru um og eftir 9. áratug síðustu aldar og eiga það sameiginlegt að hafa alist upp í umhverfi þar sem upplýsingatæknin er sjálfsagður hlutur. Í grein sem fræðimaðurinn Marc Prensky, höfundur bókarinnar “Digital Game-Based Learning”, skrifaði árið 2001 notaði hann hugtakið “digital native” eða stafræna frumbyggja yfir slíka einstaklinga en aðra telur hann stafræna nýbúa. Og líkt og skýrsluhöfundar Demos þá kemur hann einnig auga á stóra gjá á milli þeirra sem hafa alist upp við tæknina og þá sem hafa upplifað innreið hennar í nánast öll skúmaskot daglegrar tilveru. En það er einmitt síðarnefndi hópurinn sem varðar veginn hvað viðkemur hagnýtingu upplýsingatækninnar í námi og kennslu.

Mistök skólakerfisins og forvígismanna þeirrar stefnu sem nú er ríkjandi eru augljós og afdrifarík að mati skýrsluhöfunda. Í stað þess að virkja tæknina sem ungt fólk hefur þú þegar fullkomlega samþætt eigin lífstíl hafa yfirvöld ákveðið að spyrna við fótunum og hamla gegn notkun hennar allst staðar þar sem því verður við komið. Þetta er fyrst og fremst gert á þeim forsendum að einungis með boðum og bönnum sé hægt að vernda nemendur gegn öllum þeim hættum sem fyrirfinnast á Netinu.

Rannsókn Demos var mjög viðamikil og ég hvet alla sem áhuga hafa á upplýsingatækni, samfélagi og skólastarfi að kynna sér niðurstöður hennar. Skýrslu með niðurstöðum má sækja á pdf sniði án endurgjalds á vef Demos, en hún er gefin út samkvæmt Creative Commons leyfisskilmálunum.

Niðurstöður Ecar 2006 eru þessar helstar:

Háskólanemendur eru mjög tæknivæddir og nærri allir þátttakenndur, eða 97.8%, áttu tölvu. 38.3% áttu bæði borð- og fartölvu við upphaf háskólanáms. Tölvueign nemenda hefur aukist frá síðasta ári og svo má einnig segj aum farsímaeign og eign á spilastokkum (Electronic music / video device) hverskonar. Mikilvægi handtækja fer greinilega vaxandi og einn af hverjum fimm þáttakendum á annað hvort handtölvu eða svokallað snjallsíma (smart phone) sem samþætta eru eiginleikar farsíma og tölvu. Nemendur mæta samt yfirleitt ekki með fartölvur í skólann (70.3%) og er það helst vegna þess að þær eru þungar og ótti við þjófnað.

Nemendur í dag eyða miklum tíma í tæknina og Netið, að meðaltali um 23 klukkustundir á viku hverri. Samskiptamöguleikar tækninnar eru einna mest heillandi og 99.9% þátttakenda í könnuninni sögðust lesa og senda tölvupóst reglulega. Yfir 80% senda smáskilaboð nánast á hverjum degi.

Nemendur nota upplýsingatæknina til ritunar (98.8%), leita á Netinu (94%) og búa til námstengt kynningarefni (90.8%). Þrír af hverjum fjórum nemendum nýta netbundið námsumhverfi í sínu námi, flestir í nokkru sinnum á viku eða oftar. Meirihluti nemenda er ánægður eða mjög ánægður með netbundin námsumhverfi, þ.e. 75.6%. Einungis 4.5% þáttakenda sögðust óánægðir eða mjög óánægðir með netbundið námsumhverfi. Þar virðist notkunin skipta máli því almennt voru nemendur sem notuðu slík kerfi reglulega ánægðari með þau en nemendur sem það gerðu ekki.

Mikill meirihluti eða 70.6% nemenda sækja sér tónlist eða myndskeið (s.s. kvikmyndir) á Netið og nýta félagsleg netkerfi eins og Facebook.com. Álíka fjöldi, þ.e. 73.4% spilar tölvuleiki. Öllu færri nota tölvuna til að vinna með hljóð og myndskeið eða 27.7% og örlítið fleiri smíða sína eigin vefi (28.6%).

Í könnuninni koma fram að nemendur kjósa tölvupóst fram yfir aðra leiðir til fréttamiðlunar frá skóla, s.s. smáskilaboð eða frétta á vef. Það er því greinilega ekki tímabært fyrir skóla að hætta að senda nemendum upplýsingar í tölvupósti. Nemendur sem þátt tóku í könnuninni eru almennt öruggir með tölvunotkun sína og þekkingu.

Þegar nemendur voru spurðir hvernig þeir myndu nýta aukið fjármagn til upplýsingatækni í skólum svöruðu 18-19 ára nemendur “meiri nethraða og aðgang að tónlisti” en 20-29 ára nemendur “fleiri tölvustofur og meiri tölvuþjálfun fyrir nemendur”. Almennt má segja að eftir því sem nemendur eru eldri því mikilvægari telja þeir markvissa tölvuþjálfun.

Ef eitthvað er að marka þessa könnun kjósa nemendur hæfilega notkun upplýsingatækni í skólastarfi (56.2%), 19.5% vilja mikla notkun en 17% frekar litla. Sérstaka athygli vekur að einungis 2.7% nemenda segjast ekki vilja sjá upplýsingatækni í námi og kennslu.

Samkvæmt könnuninni eru það yngri nemendur og stúlkur sem frekar kjósa takmarkaða upplýsingatækni í skólastarfi. Gefur rannsóknin til kynna að nemendur sem hefja nám á háskólastigi búi yfir ákveðinni hæfni í notkun tækninnar hvað varðar samskipti og afþreyingu en öllu minni þegar kemur að því að nýta tæknina til að styðja við nám sitt.

Upplýsingatækni sem verkfæri í skólastarfi

Í Ecar könnuninni voru spurðar nokkrar spurningar sem miðuðust að því að kanna viðhorf nemenda til notkun upplýsingatækninnar í skólastarfi:

Rétt rúmur helmingur þátttakenda töldu tölvu upplýsingatæknina hafa jákvæð áhrif á nám og svipaður fjöldi eða 49.1% sögðu kennara nýta tæknina vel í kennslu. Áhugavert er að einungis 30.1% þátttakenda töldu upplýsingatæknina auka virkni sína í náminu og væri spennandi að fá nánari útskýringu á þeim þætti. Almennt voru nemendur þeirrar skoðunar að upplýsingatæknin kæmi að góðum notum hvað varðar endurgjöf frá kennara, við námstengdar rannsóknir og samskipti við nemendur.

Hvaða ályktanir draga skýrsluhöfundar?

Nemendur á háskólastigi eru tæknivæddir og upplýsingatæknin er mikilvægur þáttur í lífi þeirra. Hún kemur að notum sem samskiptatæki, til afþreyingar og í námi og vinnu.

Einungis minnihluti nemenda getur flokkast það sem kallað hefur verið “Net Gen” og á sama hátt er minnihluti þeirra ósnertur af heillandi aðdráttarafli tækninnar og kjósa jafnvel að forðast notkun hennar.

Nemendur auka mjög við þekkingu sína í notkun upplýsingatækninnar á meðan á háskólanámi stendur. Yngri nemendur eru vissulega mjög sáttir við eigin getu á þessu sviði en hún er samt takmörkuð og á síst við um markvissa hagnýtingu í skólastarfi.

Nemendur eru almennt jákvæðir hvað varðar notkun á upplýsingatækni í skólastarfi og er greinilegt að tæknin kemur þeim að góðum notum við samskipti, samvinnu og rannsóknir svo fátt eitt sé nefnt. Það er greinilegt að nemendur telja upplýsingatæknina auðvelda sér mjög líf og starf í háskóla.

Mínar ályktanir

Niðurstöður Ecar 2006 koma lítið á óvart og ég er sannfærður um að þær megi að stærstum hluta til yfirfæra á íslenskt skólasamfélag. Ég er einnig viss um að stór hluti þeirra eigi ágætlega við um nemendur á framhaldsskólastigi og jafnvel nemendur í elstu bekkjum grunnskóla. Ég byggi þessa skoðun mína á eigin reynslu í kennslu á þessum skólastigum.

Ég finn það í minni kennslu að nemendur eru almennt jákvæðir í garð upplýsingatækninnar og nýta hana flestir markvisst í námi á sama hátt og lýst er í niðurstöðum rannsóknarinnar. Hér á ég helst við notkun á ritvinnslu og framsetningarforritinu Powerpoint.

Ég er einnig sammála þeirri niðurstöðu að það eru þægindin sem upplýsingatæknin hefur í för með sér í náminu sem helst heillar nemendur. Þægindi hvað varðar aðgengi að gögnum og við öflun og framsetningu upplýsinga svo ekki sé talað um samskiptakostina alla.

Eins og gefur að skilja var ég sáttur að lesa um ánægju nemenda með netbundin námsumhverfi og mér finnst rökrétt eins og fram kemur í könnuninni að eftir því sem nemendur þekkja þessi kerfi betur þá eru þeir ánægðari með þau. Ég er viss um að þær niðurstöður eigi einnig við hér á landi.

Einna athygliverðast fannst mér að lesa um viðhorf nemenda til eigin þekkingar og getu þegar kemur að hagnýtingu upplýsingatækninnar. Ég er þeirrar skoðunar (líkt og niðurstöður skýrslunnar gefa sterklega til kynna) að nemendur meti þekkingu sína á vettvangi upplýsingatækninnar mjög háa en hún einskorðist hins vegar við afmarkaða þætti, s.s. sem samskipti og afþreyingu. Þegar kemur að markvissri notkun upplýsingatækninnar á faglegan hátt í skólastarfi standa nemendur höllum fæti við upphaf jafnt framhaldsskóla- sem háskólanáms. Hér er þörf á átaki og vettvangur þess er endurskoðun á námskrám í upplýsingatækni. Það er einfaldlega óásættanlegt og þvert á raunveruleikan eins og ég sé hann (og t.d. niðurstöður Ecar 2006 gefa til kynna) að ætla að nemendur útskrifist úr grunnskóla nánast fullnuma í upplýsingatækni. Það er einnig óásættanlegt að bjóða nemendum í framhaldsskóla ekki upp á sértæka áfanga í upplýsingatækni og ætla kennurum í öllum greinum að mennta nemendur á þeim vettvangi eins og staðan er í dag. Að sjálfsögðu á að samþætta tæknina öllu námi en á meðan það er ekki gert (og það er ekki gert í dag) þá eru sérstakir áfangar í upplýsingatækni á framhaldsskólastigi nauðsynlegir.

Ég er einnig þeirrar skoðunar að auka þurfi vægi upplýsingatækninnar í lífsleiknikennslu bæði á grunn- og framhaldsskólastigi. Að lokum tel ég mikilvægt að auka þekkingu kennara á möguleikum upplýsingatækninnar í námi og kennslu og má þar kannski horfa til Kennaraháskólans sérstaklega.

Hægt er að sækja niðurstöður Ecar 2006 rannsóknarinnar á vef Educause.

Niðurstöður rannsóknarinnar eru þær helstar að upplýsinga- og samskiptatæknin er fyrst og fremst notuð sem stuðningur við annað nám með hjálp þjálfunarforrita og gagnvirkra vefja, án þess að inntaki námsins væri breytt. Tilgangurinn væri fyrst og fremst sá, að þjálfa ákveðna færni og auka fjölbreytni í sérkennslunni og vekja áhuga nemenda.

Upplýsinga- og samskiptatæknin virðist ekki vera mikið nýtt til þess að draga úr áhrifum hömlunar nemenda með því að fara aðrar leiðir að námsmarkmiðum eða auðvelda nemendum þátttöku í almennu skólastarfi. Samkvæmt skýrlslunni vissu kennarar af öðrum möguleikum sem fólgnir væru í tölvunotkun, en töldu vandkvæði á að nýta þá vegna aðstæðna í tæknimálum eða skipulags kennsluhátta. Þátttakendur töldu ráðgjöf til kennara um nýtingu tölvutækni í sérkennslu litla sem enga og lítil umræða um málefnið. Nýting tækninngar fór því fyrst og fremst eftir áhuga og þekkingu einstakra kennara.

Skýrslan er aðgengileg á pdf sniði á vef NÁMUST rannsóknarinnar.

Háskólar og tækni

• Aukin samkeppni um nemendur
• Menntun er lykilinn að sterkum efnahag þjóða
• Leiðandi háskólar marka stefnuna hvað upplýsingatæknina varðar og eru þeir flestir bandarískir. Aðgangur að þráðlausu neti er sjálfsagður og fartölvueign nemenda almenn
• Nemendur krefjast aukins gæði náms með tilstuðlan upplýsingatækninnar
• Noregur og Skandinavía eru leiðandi í notkun námsstjórnunarkerfa (VLE)

Þarna kemur lítið á óvart, nema kannski leiðandi staða norrænu þjóðanna í notkun á námsstjórnunarkerfum.

Námsstjórnunarkerfi og framleiðendur þeirra

• Samruni fyrirtækja er að eiga sér stað á markaði séreignahugbúnaðar (s.s. Blackboard og WebCT) en fjölmargar opnar lausnir (s.s. Moodle, Sakai og Atutor) njóta töluverðra vinsælda
• Blackboard, Moodle og Sakai eru markaðsráðandi aðilar og keppa á alþjóðagrundvelli (Moodle og Sakai eru opnar lausnir, þ.e open soure)
• Þar að auki eru til staðar kerfi með minni dreifingu og staðbundnari, s.s. dotLrn, Claroline, Fronter, It’s Learning og Dokeos.

Ég veit að Kennaraháskólinn skoðaði It’s Learning kerfið (held að það sé norskt) og þótti bara nokkuð gott. Í ljósi nýlegra frétta af einkaleyfi Blackboard og lögsókn fyrirtækisins á hendur Desire2Learn er greinilegt að baráttan á markaði námsstjórnunarkerfa er í algleymingi.

Ástæður fyrir netbundu námi

• Aukin gæði náms s.s. vegna aukinna möguleika á samskiptum nemenda og kennara með aðstoð bloggvefja, umræðuvefja og skilaboðakerfa
• Aukið aðgengi að námsgögnum á Netinu
• Einstaklingsbundnara nám og námsmat
• Upplýsingatæknin minnkar álag á stjórnunarlegum verkþáttum eins og innritun, afhendingu verkefna og verkefnaskilum.
• Gagnvirk próf og netbundin einkunnagjöf
• Meiri tími fer í kennslu en minni í utanumhald og almenna umsýslu
• Minni kostnaður, t.a.m. við innritun og umsýslu umsókna. Einnig möguleiki á því að auka nemendafjölda og sækja á alþjóðamarkað

Teachers Talk Tech er ætlað að meta áhrif upplýsingatækninnar á skólastarf og starf kennara, en kennarar eru augljóslega í einna bestri aðstöðu til að meta raunveruleg áhrif upplýsingatækninnar í námi og kennslu. Í könnuninni var sérstök áhersla lögð á að:

• kanna hvernig grunnskólakennarar (K12) nýta tölvur í starfi sínu
• meta hlutverk og virkni upplýsingatækninnar í námi og kennslu
• gefa kennurum kost á að koma eigin skoðunum og viðhorfum varðandi upplýsingatæknina á framfæri
• meta árangur upplýsingatækninnar í því að undirbúa nemendur undir atvinnulíf á 21. öldinni.

Hér á eftir fylgja nokkrar áhugaverðar athugasemdir kennara:

• The teaching process is fundamentally changing as teachers move from learning how computers work to using technology to change how they teach, culminating in transforming how students learn.
• Teachers believe technology is increasingly influencing the teaching of thinking and learning skills to develop lifelong learners.
• Teachers view technology as an effective tool for teaching, as well as for administration, communication and research functions.

Þar sem ég er ennþá að fara yfir niðurstöður könnunarinnar get ég ekki metið hana í heild sinni, en við fyrstu sýn virðast viðbrögð kennara vera mjög jákvæð og greinilegt að upplýsingatæknin er orðin eitt mikilvægasta verkfærið í starfi kennara. Eftirfarandi vakti m.a. áhuga minn.

Áhrif upplýsingatækninnar á kennslu

Spurt var: Since you began teaching, has computer technology changed the way you teach?

• 54% kennara segja upplýsingatæknina hafa mikil (profound impact) áhrif á kennslu sína og 34% kennara segja áhrifin nokkur (just some).
• Einungis 8% kennara segja áhrif tækninnar mjög lítil og 4% segja áhrifin engin

Mikilvægi upplýsingatækninnar í starfi kennara

Spurt var: Rate the importance of computer technology for you personally in each of the following-teacher related functions

• Störfum eins og mætingu og einkunnagjöf
  88% sögðu nokkuð eða mjög mikilvæg í ár miðað við 76% árið 2004.
• samskipti við aðra kennara, stjórnendur, nemendur og foreldra
  86% sögðu nokkuð eða mjög mikilvæg í ár miðað við 71% árið 2004
• Efnisöflun í undirbúningi kennslu
  81% sögðu nokkuð eða mjög mikilvæg í ár miðað við 73% árið 2004
• Kennslutæki fyrir nemendur
  79% sögðu nokkuð eða mjög mikilvæg í ár miðað við65% árið 2004

Tölvufærni kennara

Spurt var: How would you describe your skill set with computers and other classroom technology?

Kennarar eru stöðugt að bæta við tölvuþekkingu sína og nærri 2/3 hlutar kennara sem tóku þátt í könnuninni telja getu sína nokkuð góða (somewhat advanced) eða góða (advanced)

Upplýsingatæknin í skólastofunni

Spurt var: On average, how frequently do you integrate technology into your instruction?

Tveir þriðju hluta kennara samþætta tæknina kennslunni í það minnsta tvisvar sinnum í viku. 37% kennara gera slíkt hið sama daglega.

Helstu hindranir á vegi upplýsingatækninnar

Spurt var: What do you see as the most significant obstacles to integrating technology into your daily curriculum?

55% kennarar telja aðgengi að tölvum helstu hindrun fyrir því að samþætta upplýsingatækni og kennslu en tímaskortur kemur þar á eftir en 48% kennara telja það helstu orsökina. 48% kennara telja líka skort á fjármagni hindra notkun upplýsingatækninnar en 30% segja bekkjarstærð hindrandi þátt. Það er athyglivert að 26% kennara telja undirbúning undir stöðluð próf standa í vegi fyrir samþættingu upplýsingatækninnar kennslunni en einungis 17% telja skort á tæknistuðningi hindrun.

Helstu niðurstöður eru eftirfarandi:

• 37% íbúa Evrópusambandsins hafa yfir að ráða mjög takmarkaðri eða  engri tölvufærni. Í ljósi þess að 34% íbúa hafa aldrei notað tölvu ætti þetta s.s. ekki að koma mjög mikið á óvart. Einna skárst er ástandið á norðurlöndunum þar sem einungis 8% íbúa telur tölvufærni sína mjög takmarkaða en á Grikklandi segjast 65% þátttakenda í könnuninni tölvufærni sína litla sem enga.
• 57% þátttakenda sögðust ekki nota Netið reglulega og 43% sögðust aldrei hafa notað Netið. Þetta á helst við um eldra fólk og fólk með litla menntun.
• Almennt má segja að menntunarstig skiptir miklu máli. Einungis 11% menntaðra einstaklinga telja sig búa við takmarkaða tölvufærni en 60% lítið menntaðra
• Fjárhagsleg velsæld skiptir líka miklu máli samkvæmt niðurstöðum könnunarinnar, en tölvufærni virðist aukast með fjárhagslegri hagsæld.
• Þrír af hverjum fjórum þátttakendum könnunarinnar sem náð hafa 65 ára aldri búa yfir engri tölvufærni. Tölvufærnin minnkar mjög eftir því sem aldur þátttakenda hækkar.
• Einstaklingar í námi búa yfir mestri tölvufærni.
• Kyn virðist ekki skipta meginmáli hvað tölvufærni varðar í flestum löndum, en þó má merkja greinilegan mun á færni kynjanna ef eitthvað er að marka niðurstöður könnunarinnar

Helstu niðurstöður rannsóknarinnar má lesa í nýjasta riti “Statistics in Focus” sem hægt er að sækja á pdf sniði á vef Eurostat. Niðurstöðurnar eru mjög áhugaverðar og sýna betur en margt annað hvað við erum í raun stutt á veg kominn hvað varðar aðgengi allra að upplýsingasamfélaginu.