Samhliða útgáfunni á iBooks Author kynnti Apple nýja kynslóð af bókalesaranum sínum, iBooks 2, sem keyrir á iPad og er nauðsynlegur til að birta margmiðlunarefnið sem unnið er í iBooks Author. Með þessum aðgerðum má segja að Apple hafi lokað hringnum hvað námsbækur varðar og hafi nú alla þræði í hendi sér, þ.e. verkfæri til að setja saman kennsluefni, vettvang til að miðla efni og vélbúnað til að birta það.

Góðu fréttirnar

iBooks Author virðist virkilega spennandi verkfæri sem gerir nánast hverjum sem er kleift að setja saman gagnvirkt kennsluefni til nota með iPad spjaldtölvunni. Ég hef séð sýnishorn af rafbók sem unnin er á þennan hátt og birt í iBooks 2 og þetta er sannarlega bylting í bókagerð. Bók sem unnin er með iBooks Author getur m.a. innihaldið html einingar samhliða textanum, myndasöfn, Keynote glærusýningar, gagnvirkar myndir, þrívíðar myndir, myndskeið og kaflapróf (e. chapter reviews). Gott yfirlit yfir þessa eiginlega má finna hér á vef Apple. Ekki skemmir fyrir að iBooks Author er ókeypis hugbúnaður auk þess sem Apple skaffar öruggan og öflugan dreifingarmáta (iTunes) og birtingarmáta (iPad).

Slæmu fréttirnar

iBooks Author er því miður einvörðungu fáanlegt fyrir Apple tölvur og ég efast stórlega um að fyrirtækið ætli sér að þróa útgáfu fyrir Windows stýrikerfið. Þetta er kannski skiljanleg ákvörðun hjá fyrirtæki sem er á markaði til að græða peninga, en takmarkar engu að síður mjög aðgengi að forritinu sem er slæmt.

Í annan stað þá loga netheimar yfir vægast sagt yfirgengilegum skilmálum sem fylgja notkun forritsins. Þannig er að sá sem hannar efni með iBooks Author hefur tvo kosti hvað útgáfu varðar. Hann getur annað hvort gefið höfundarverk sitt hverjum sem hann vill endurgjaldslaust eða selt. Öll sala verður hins vegar, samkvæmt notendaskilmálum hugbúnaðarins, að fara fram í gegnum Apple sem tekur 30% í sinn hlut. Þetta er því fullkomlega lokaður vettvangur og kjósi höfundar að nýta sér hann eru þeir læstir í viðjum Apple á öllum stigum málsins. Það er mjög slæmt.

Í þriðja lagi notast Apple við lokaðan staðal við útgáfu á efni sem unnið er með iBooks Author. Samkvæmt þeim skrifum sem ég hef lesið um þetta efni virðist Apple að mestu leyti styðjast við epub 3 staðalinn en breyta samt nógu mikið frá honum til að gera bækur sem gefnar eru út fyrir iBooks 2.0 ólæsilegar á öðrum vettvangi.

Framtíð kennslubókarinnar

Apple hefur löngum haft sterkar taugar til skólakerfisins og því verður ekki neitað að framlag þeirra til náms og kennslu hefur í gegnum tíðina verið umtalsvert. Til að styrkja stöðu sína á bókamarkaði þar sem þeir keppa við risa á borð við Amazon er því fullkomlega eðlilegt og í raun stórsniðugt að sækja á skólamarkaðinn sem er ekki bara stór heldur “ripe for revolution” eins og kaninn segir gjarnan. Mér hugnast hins vegar lítt lokaðir staðlar og læst kerfi og því miður virðast hæstráðendur Apple sjá skólakerfið öðru fremur sem tækifæri til að selja enn fleiri tölvur. Það má meira en vel vera að framtíð kennslubókarinnar sé stafræn en sú framtíð getur aldrei verið eign eins fyrirtækis hversu framsækið það kann að vera.

Í dag inniheldur Khan Academy yfir 2700 ókeypis kennslumyndskeið og 253 æfingar. Vinsældir vefsins eru gríðarlegar.

Í fyrirlestrinum á TED ráðstefnunni lýsir Salman Khan ágætlega kostum myndskeiða sinna í kennslu. Þau eru ókeypis og öllum aðgengileg hvar og hvenær sem er og líkt og myndskeið almennt þá eru þau þeirrar náttúru gædd, að nemendur geta stoppað í miðju kafi, spólað til baka og spilað sama kaflan aftur og aftur ef þörf krefur. Þetta eru augljósir en mikilvægir kostir. Hitt er ekki alveg eins augljóst, en Khan telur að með notkun myndskeiða í kennslu megi gera kennsluna mannúðlegri (e. humanize). Í stað einsleitra fyrirlestra geti kennarar lagt efnið inn með myndskeiðum sem nemendur horfa á heima hjá sér eða í skólanum áður en kennslan hefst. Í sjálfri kennslustundinni gefst þá tími til þess að vinna með efnið í sameiningu og er þá kennarinn frekar í hlutverki verkstjórnanda. Þessi umgjörð um kennslu hefur verið nefnd á ensku “The flipped classroom” sem ef til vill mætti þýða sem viðsnúnu kennslustofuna. Smelltu á myndina hér fyrir neðan til að kalla fram skemmtilega skýringu á fyrirbærinu (athugaðu að hægt er að draga myndina upp og niður).

Eins og áður segir þá hafa fáir skólamenn notið eins mikillar umfjöllunar og Salman Khan á árinu sem er að líða og sú umfjöllun hefur mestmegnis verið á afskaplega jákvæðum nótum. Engu að síður eru þeir til sem gagnrýna Khan og þá hugmyndafræði og aðferðafræði sem hann boðar. Eftirfarandi ritar Frank Noschese, sem heldur úti vefnum Action-Reaction, í bloggfærslu sem nýverið var tilnefnd sem ein áhrifamesta bloggfærsla ársins 2011.

The fact that TED, Bill Gates, and the media love Khan Academy shows the failure of education. Khan Academy looks great because our country has reduced teaching and learning to preparing students to bubble in answer sheets for multiple choice tests. But if we shift the purpose of education from consuming knowledge and stating answers to creating knowledge and exploring solutions, the fallacy of Khan Academy “reinventing education” is blatently apparent.

Frank Noschese gagnrýnir Khan Academy m.a. á þeim forsendum að kennsla sé annað og meira en útskýring, kennsla snýst um að skapa aðstæður sem gefa nemendum kost á því að byggja þekkingu (sjá: You Khan’t Ignore How Students learn).

Steve Miranda hefur eftirfarandi að segja um Khan Academy í færslu sem hann nefnir Khan Academy does not constitute an education revolution, but I’ll tell you what does.

Khan’s idea does not represent a “revolution.” Posting video tutorials online is a great idea, and I have no doubt that some teachers find value in “flipping” the curriculum so that students can utilize class time to get one-on-one help. But to suggest that this is a revolution—or that it will have even a modest impact on our overall education system—is pure delusion.

Myndskeiðin eru vissulega sniðug hugmynd segir Miranda og kennarar fagna því auðvitað að fá ný verkfæri til að vinna með. En vandamálið felst ekki í miðlunarmátanum að mati Miranda heldur námskrá sem hefur enga merkingu og námsefni sem hefur engan snertiflöt við líf nemenda.

Even better, ask any group of students. They will tell you. They show up at school and attend the standard fare of required classes. The curriculum in these classes is typically irrelevant to their lives, except for the need to earn grades good enough to placate their parents and impress college admissions officers. When the academic content assigned has no meaning to them, and their engagement with it is solely to attain extrinsic rewards, of course they’re not going to retain it.

Tom Barret heldur úti vefnum Edtech. Í færslunni Khan Academy Is Not The Progressive Model You Are Looking For heldur hann því fram að kennslumáti Khan Academy sé lítið annað en ný leið til að kenna á gamlan máta.

Resources such as these will just make teachers think that they are taking innovative approaches to their teaching and learning. It will stall the changes that are needed in many schools across the world to make maths and other curriculum subjects more meaningful and engaging – we need more “problem finders“, critical thinkers and indeed children developing the capacity to become “patient problem solvers”. We don’t need games and points to bring rote, de-contextualised, meaningless styles of learning back from the abyss where they should rest – we should be kicking them back over the edge!

Ég er þeirrar skoðunar að vönduð myndskeið geti komið að góðum notum við innlögn á efni. Þau eru að sjálfsögðu engin töfralausn og boða litla byltingu í skólamálum ein og sér. Hin viðsnúna kennslustofa er allrar athygli verð en ég er einnig sammála því að ef námskráin er fullkomlega úr takti við tilveru nemenda þá er lítil von til þess að virkja þá í náminu.

Hvað finnst ykkur?

Open Course Library var opnað almenningi á slóðinni www.opencourselibrary.org þann 31. október sl. og inniheldur þegar þetta er ritað 42 mest sóttu áfangana í almennum háskólum (e. community college) fylkisins. Stefnt er að því að gefa út efni fyrir 39 áfanga til viðbótar fyrir árslok 2013.

Allt efni í Open Course Library er gefið út samkvæmt opnum höfundarleyfum, nánar tiltekið Creative Commons (CC-BY). Það þýðir að hver sem vill má nýta efnið að vild, dreifa og aðlaga að eigin þörfum. Efnið er netbundið, en einnig er hægt að kaupa einstaka bók útprentaða (e. hardcover) fyrir að hámarki 30 dollara. Höfum í huga að vestanhafs geta kennslubækur auðveldlega kostað yfir 150 eða jafnvel 200 dollara eintakið. Það má því rétt ímynda sér sparnaðinn sem þetta framtak hefur í för með sér.

Opið námsefni varð ekki til í fyrsta skipti þann 31. okt sl. sumir af stærstu og virtustu háskólum í heimi hafa gefið út opnið námsefni í mörg ár, s.s. MIT frá árinu 2001 og Opni háskólinn í Bretlandi. En frumkvæði sem þetta, sem er fjármagnað að stórum hluta af stjórnvöldum og beinlínis stefnt gegn þeirri óheillaþróun sem síaukinn námsefniskostnaður er, hlýtur að vera að einhverju marki pólitísk yfirlýsing. Hingað og ekki lengra!

Hvort Open Course Library boðar upphafið á endalokum rándýrra og lokaðra kennslubóka líkt og tíðkast í dag, bóka sem margar hverjar standast ekki samanburð við hið nýtilkomna opna efni, verður að koma í ljós. Ég efast ekki um að höfundar og útgefendur námsefnis sem hingað til hafa makað krókinn með nýjum og stundum lítt breyttum útgáfum kennslubóka á nokkurra ára fresti hafa sitt að segja um opið og ókeypis námsefni. Gæðamál eru t.d. alltaf erfiður þröskuldur og auðvitað verður ekki horft framhjá því að útgáfa á vönduðu kennsluefni kostar sitt.

Heimildir

• Low-cost textbooks for college students make debut
• The Open Course Library & the Quest for the $30 College Textbook

Hægt er að skrá fjölbreyttar upplýsingar á hvert atriði/verkþátt og halda utan um framvinduna. Einnig er hægt að gera ákveðna notendur, einn eða fleiri, ábyrga fyrir einstaka verkþáttum. Trello hentar þannig einstaklega vel til verkefnastjórnunar í smáum og meðalstórum teymum þar sem skipulag og samvinna er mikilvæg. Hægt er að hengja skjöl við einstaka verkþætti.

Einn helsti kosturinn við Trello er hvað það er einfalt í notkun. Umhverfið er mjög myndrænt og gagnvirkt og allar uppfærslur eru í rauntíma. Innleiðing á verkfærinu Trello sem slíku ætti því að vera nokkuð þægileg, en hafa verður í huga að Trello er einungis tæki sem styður við ákveðna hugmyndafræði og ákveðið verklag í verkefnastjórnun, s.s. Kanban. Og innleiðingin á því er annað mál og meira.

Enn sem komið er má nýta Trello endurgjaldslaust. Ekki er alveg á hreinu hvaða fyrirkomulag eða verðlag verður á þjónustunni í framtíðinni.

Trellu er einnig til sem tól fyrir iPhone, iPod touch og iPad.

• Notkun Moodle í íslenskum skólastofum
• Þróun og nýjungar í Moodle
• Uppsetning og rekstur á Moodle

Við leitum eftir kynningum og fyrirlestrum sem geta fallið undir ofangreind viðfangsefni frá kennurum, kerfisstjórum, forriturum og öðrum sem eru reiðubúnir að deila sinni reynslu með skólasamfélaginu. Kynningar geta verið tvennskonar:

• 5 mínútna kynningar til að deila örstutt með öðrum sinni reynslu
• 20 mínútna kynningar til að kafa dýpra ofan í einstaka viðfangsefni

Við óskum jafnframt eftir uppástungum að umfjöllunarefnum og við munum þá reyna að finna hæfa fyrirlesara til þess að fjalla um þau málefni.

Kynningar og uppástungur sendist á tölvupóstfangið moodle@menntagatt.is fyrir fimmtudaginn 18. ágúst.

Þátttökuauglýsing verður send út í lok næstu viku um leið og við höfum tekið við öllum kynningartillögum og uppástungum og unnið úr þeim.

Hinni nýju Menntagátt er einnig ætlað að samþætta og hýsa verkefna umfangsmikil verkefni á við námskrárgrunn menntamálaráðuneytisins, Tungumálatorg (hugsanlega) auk verkefna sem snúa að nýtingu upplýsingatækni í kennslu, íslensku í tölvuheimum og rafrænum námsferlum nemenda. Það er því ekki ráðist á garðinn þar sem hann er lægstur.

Menntagátt er á miklu frumstigi og er ekki ætlað að vera almennilega nothæf fyrr en undir lok þessa árs. Hugsunin með snemmbúinni opnuninni er að gefa samfélaginu tækifæri til að taka þátt í þróuninni, líkt og oft tíðkast út í hinum stóra heimi hugbúnaðarþróunar. Stóra spurningin er hvort það muni gerast í þessu tilfelli?

Notendum sem skrá sig inn á alpha.menntagatt.is mætir kunnuglegt viðmót. Hinn félagslegi hluti Menntagáttar er hefðbundið tengslanet mjög í anda Facebook. Ég er reyndar hlynntur þeirri nálgun. Menntagátt á að mínu viti að vera lifandi samfélag en ekki einhliða miðlun upplýsinga frá hinu opinbera. Það er engu að síður hægara sagt en gert að stofna slíkan vettvang og margir hafa reynt án teljandi árangurs. Hugbúnaðurinn er eitt en hvers vegna ættu nemendur, foreldrar og kennarar að taka þátt? Hver er ávinningurinn?

Fólk tekur þátt í tengslanetum vegna þess að það það hefur hag af því. Svo einfalt er það. Facebook er vettvangur þar sem ég get átt samskipti við vini og kunningja eða jafnvel komið vöru eða þjónustu á framfæri. Hvort tveggja jafnvel. Með því að skrá mig á LinkedIn get ég tengst öðru fagfólki og komið um leið á framfæri upplýsingum um eigin ágæti. Á Flickr get ég hýst ljósmyndirnar mínar og tengst öðrum notendum sem hafa gaman af því að taka myndir. Annað lykilatriði vel heppnaðra netlægra tenglslaneta er fjöldi notenda. Hver hefur áhuga á því að vera meðlimur í samfélagi sem telur örfáa notendur?

Menntagáttin verður því í fyrsta lagi að skapa vettvang sem fólk sér hag í því að nýta og í öðru lagi safna slíkum fjölda notenda að það geti talist samfélag en ekki klúbbur. Og hvernig ætla aðstandendur Menntagáttar að gera þetta? Hvers vegna ætti ég að eiga samskipti við fólk á Menntagátt en ekki Facebook eða Flickr eða LinkedIn eða Google + eða Twitter?

Menntagáttinni gömlu var á sínum tíma ætlað að vera miðlæg upplýsingalind um kennsluefni og gagnvirk að því leiti að hver sem er gæti skráð þangað efni, eigið eða annarra. Hvað miðlægu upplýsingalindina varðar þá tókst það ágætlega, en fáir tóku þátt í því að skrá eigið efni eða annarra í námsefnisgrunninn. Ég held meira að segja að lang stærstur hluti efnis sem var skráð í grunninn hafi verið skráður af fólki sem fékk sérstaklega greitt fyrir það. Þið sem vitið betur leiðréttið mig ef það er ekki rétt.

Félagslegi þátturinn er klárlega lykilatriði í hinni nýju menntagát en hann er um leið sá lang erfiðasti. Veltið t.d. þessu fyrir ykkur. Menntagáttin nýja var kynnt opinberlega fyrir meira en mánuði síðan. Hafið þið rekist á margar umræður um hana? Er fagfólk almennt að taka þátt í þróun hennar? Ég velti því einnig fyrir mér hvort það sé hlutverk ráðuneytisins að þróa hugbúnað sem þennan og þá einnig hvort ráðuneytið hafi úthald og fjármuni til þess. Það kostar stitt að halda úti hugbúnaðarþróun á jafn metnaðarfullu verkefni og Menntagáttinni er ætlað að vera. Í dag starfar einn forritari við það verk.

Eins og ég sagði þá er ég býsna sáttur við þá hugmyndafræði sem liggur að baki nýju Menntagáttinni og ég vona svo sannarleg að hún nái flugi. Ég held samt að eigi það að gerast þá þurfi eitt og annað að koma til. Það þarf að veita meiri fjármunum til verkefnisins. Hugbúnaðarþróun er kostnaðarsöm og notendur Menntagáttar munu koma til með að bera virkni hennar og eiginleika saman við önnur netsamfélög. Þegar þetta er skrifað er virkni Menntagáttar mjög frumstæð og vinna þarf hratt og vel eigi hún að vera almennilega nothæf um áramótin næstu. Það þarf að kynna verkefnið mun betur en gert hefur verið og virkja aðra opinbera aðila á þeim vettvangi. Ég sé alveg fyrir mér að stofnanir eins og Námsgagnastofnun og Menntavísindasvið HÍ gæti komið að því verki. Væntanlega verður lagt í frekara kynningarátak þegar nær dregur áramótum.

Á heildina litið er Menntagáttin nýja metnaðarfullt verkefni, en óneitanlega er mikið verk óunnið eigi hún að standa undir öllum þeim væntingum sem til hennar eru gerða.

Sérstök áhersla verður lögð á að gera ráðstefnuna eins hagnýta og hægt er. Einnig er reynt að höfða til kennara á öllum skólastigum.

Hægt er að skrá sig og fá frekari upplýsingar hér á vef ráðstefnunnar.

Svo ég lýsi verkefninu aðeins nánar þá hafa starfsbrautir framhaldsskólanna búið við mismikið, sívarandi fjársvelti allt frá því til þeirra var stofnað. Það er auðvitað gömul saga og ný að peningar eru að skornum skammti innan skólakerfisins. Ekki síst nú á dögum niðurskurðar og samdráttar á öllum sviðum. Á sama tíma er starfsbrautunum gert að koma til móts við afar ólíkan nemendahóp á einstaklingsmiðaðan hátt. Það þýðir m.a. að afla þarf eða skapa námsefni við hæfi hvers og eins, sem getur reynst þrautinni þyngri.

Staðreyndin er nefnilega sú að útgefið efni, hversu vandað sem það kann að vera, hentar einungis litlum hluta nemenda þegar þarfir og geta er svo ólík eins og um er að ræða innan starfsbrautanna. Þetta þekkja sérkennarar vel. Margt hefðbundið, útgefið efni hentar einnig illa í sérkennslu því í fæstum tilfellum er hægt að aðlaga það að einstaka nemendum. Í fyrsta lagi er það höfundarvarið og í öðru lagi þá er það sjaldnast aðgengilegt á sniði sem býður upp á breytingar. Námsefnisgerð er því oft á tíðum eina leiðin fyrir kennara á starfsbraut að koma til móts við nemendur sína á þann hátt sem honum ber að gera.

Opin námsgögn (e. open educational resources) eru öllum aðgengileg og höfundar hafa gefið notendum frelsi til að ráðstafa á ákveðin hátt með þar til gerðum höfundarleyfum (s.s. Creative Commons). Opin námsgögn eiga fjölmargt sammerkt með frjálsum og opnum hugbúnaði, en um hann hefur verið samin sérstök stefna hér á landi.

Mér þótti því kjörið að sameina kennara á starfsbrautum á opnum vettvangi þar sem við gætum deilt með okkur námsefni öllum til hagsbóta. Slíkur vettvangur gæti hæglega orðið fyrirmynd að öllu umfangsmeira verkefni sem næði til allra kennara á öllum skólastigum. Slík samfélög eru til og ég veit að það er vilji innan menntamálaráðuneytisins að skapa opinn og lifandi vettvang um íslenskt námsefni. Ég að það megi vel hugsa stórt, en auðvitað taka eitt skref í einu. Aðstaða sérkennara í framhaldsskólunum eins og ég lýsti henni hér að ofan gerir starfsbrautirnar að góðum upphafspunkti og ég er viss um að þetta hefði orðið gott þróunarverkefni að læra af.

Umræða um opin námsgögn hefur verið mjög lítil hér á landi sem er miður. Opin námsgögn eru vannýtt auðlind sem okkur ber að hlúa að og styrkja með öllum ráðum. Okkur ber líka að uppfræða kennara um hin ólíku höfundarleyfi og hvetja þá til að koma efni sem þeir kunna að eiga á framfæri undir opnum höfundarleyfum. Ekki síst nú á tímum niðurskurðar og aðhalds. Hagnýting opinna námsgagna felur í sér skapandi samvinnu kennara sem er nákvæmlega það sem við þurfum á að halda núna. Netlægur vettvangur um opin námsgögn er þar að auki samfélag kennara sem geta skipst á skoðunum auk námsefnis. Hafi einhver áhyggjur af gæði námsefnisins þá ætlaði ég mér að tryggja það með jafningjamati. Einnig var hugmyndin að gefa mánaðarlega út rafrænt fréttabréf með yfirliti yfir nýtt og áhugavert námsefni, ábendingum um spennandi umræður á vefnum, umfjöllun um hugbúnað, leiðbeiningum eða jafnvel yfirliti yfir væntanleg námskeið.

Eins og sjá má er ég sannfærður um ágæti opinna námsgagna í íslensku skólakerfi. Verkefnið féll hins vegar illa að áherslusviðum sjóðsins í ár og eins og áður segir þá hlaut hugmyndin ekki brautargengi hjá Sprotasjóði. Gengur bara betur næst. Ég ætla mér engu að síður að halda henni til haga og leita allra leiða til að raungera umræddan vettvang um opin námsgögn með eða án opinbers stuðnings. Að lokum legg ég til að hagnýting upplýsingatækni til að bæta gæði náms og kennslu verði eitt af forgangssviðum Sprotasjóðs við næstu úthlutum.

Hér má sjá yfirlit yfir úthlutun úr Sprotasjóði fyrir skólaárið 2010-2011.

Stóri ókosturinn við að opna Wave líkt og hér er gert er sá að þá geta óboðnir tekið þátt í umræðunum. Að vísu þurfa viðkomandi að finna umræðuna og það er nokkuð langsótt að ætla að mikil truflun verði af. Kostirnir við Google Wave eru hins vegar fjölmargir og t.a.m. er nú þegar hægt að sækja allskonar viðbætur (e. gadgets) sem margar hverjar geta nýst vel í námi og kennslu.

Enn sem komið er hefur Google Wave ekki náð þeirri útbreiðslu sem lausnin á skilið. Líklegast er hún of frábrugðin tölvupósti til að geta komið fyrirhafnarlaust í stað hans. Google Wave er samskiptamáti sem fólk þarf að læra að nota og það skemmtilega er að hann venst glettilega vel.

1. Stafrænar bækur og bókalesarar

Bókalesarar, s.s. Kindle eða Nook, munu varla koma í stað hefðbundinna kennslubóka á næstunni, en þeir eru augljóslega að festa sig í sessi á almennum markaði. Það fylgja fjölmargir kostir notkun stafrænna bóka í skólaumhverfinu en tæknin er ekki alveg komin á það stig ennþá að við getum nýtt okkur hana vandkvæðalaust. Í náinni framtíð munu vafalítið koma á markaðinn tæki á viðráðanlegu verði sem geta birt texta, ljósmyndir og teikningar og jafnvel myndskeið í lit. Þegar sá tími rennur upp er engin spurning að bókalesarar munu rata í skólastofurnar.

2. Netbækur verða öflugri

Spáð er að vinsældir ódýrra smátölva muni halda áfram aukast á næsta ári. Slíkur vélbúnaður kemur að góðum notum í skólakerfinu ekki síst í þeirri viðleitni að brúa stafrænu gjána sem skilur að þá sem eiga eða hafa aðgang að tölvu og hinna sem ekki búa svo vel.

Stöðugt betri aðgangur að vönduðu námsefni og verkfærum á Netinu hefur á stuttum tíma gert ódýran og handhægan vélbúnað eins og netbækur að raunhæfum kosti í kennslu. Ennfremur hefur vélbúnaðurinn, þ.e. netbækurnar sjálfar, eflst með hverri nýrri kynslóð og samkvæmt sérfræðingum The Journal mun sú þróun halda áfram.

3. Fleiri kennarar munu taka gagnvirkar töflur í notkun

Notkun á stórum, gagnvirkum skólatöflum (e. whiteboard) hefur aukist mjög í bandarískum grunnskólum á síðustu misserum og er fastlega búist við að notkunin eigi eftir að halda áfram að vaxa. Gagnvirkar töflur gera mögulega allskyns hluti í bekkjarkennslu sem ekki eru gerlegir með hefðbundnum krítar eða tússtöflum og þykja því henta vel til að auka virkni og halda athygli nemenda í kennslu.

4. Smátæki hverskonar munu rata í kennslustofuna

Tækjabúnaður sem iðulega hefur mátt sæta ströngum takmörkunum í kennslustofunni er um þessar mundir að rata þangað inn sem mikilvæg verkfæri í námi og kennslu.

Ágætt dæmi eru svokallaðir snjallsímar (e. smartphones) sem flestir geta tengst þráðlausum netum og búa yfir fjölbreyttri virkni sem gera þá að spennandi verkfærum í skólastarfi. Útbreiðsla snjallsíma hefur verið mjög hröð undanfarið og er það ekki síst að þakka gríðarlegum vinsældum iPhone símans frá Apple. Ekki mun líða á löngu áður en hver einasti nemandi mun hafa aðgang að slíku verkfæri í skólastofunni þó ekki endilega frá Apple því ódýrari valkostir hafa sótt mjög í sig veðrið.

5. Tæknin mun opna dyrnar að einstaklingsbundinni námskrá

Sérfræðingar þeir sem The Journal leitaði til við greinaskrifin töldu einfaldar tæknilausnir til að meta, skrá og fylgjast með námsframvindu nemenda ofarlega á óskalista kennara og skólastjórnenda. Að sögn eins sérfræðingsins er ekki ólíklegt að þær óskir rætist á næsta ári þökk sé nýrra tæknilausna frá upprennandi sprotafyrirtækjum.

Mín skoðun

Sjálfur efast ég um að 2010 verði ár mikilla nýjunga í hagnýtingu á tölvu- og upplýsingatækninni hér á landi. Stemmningin er ekki í þá veruna að sækja mikið í nýjungar heldur frekar endurmeta það sem þegar hefur verið tekið í notkun. Sem er auðvitað hið besta mál. Ráðuneyti menntamála er reyndar sérstakt tilfelli en þar finn ég afskaplega takmörkuðum áhuga á framþróun upplýsingatækninnar í skólastarfi. Menntagátt var yfirgefin og vitnar nú á vandræðalegan hátt um áhugaleysi stjórnvalda. Þróunarverkefni sem kynnt voru til sögunnar í stefnumótun ráðuneytisins hafa fæst séð dagsins ljós. Hvar er eru t.d. leiðtogarnir í upplýsingatækni? Í drögum menntamálaráðuneytisins að skilgreiningu að átta lykilhæfniþáttum (e. key competences) sem grundvalla almenna menntun og námskrárgerð samkvæmt nýjum lögum um nám og kennslu var hæfni í upplýsingatækni sniðgengin sem lykilhæfni, en þann sess skipaði hún í sambærilegri skilgreiningu Evrópusambandsins sem vinna ráðuneytisins grundvallaðist á. Þessari ákvörðun hefur nú verið snúið við m.a. eftir athugasemdir frá 3F, en þó einungis að takmörkuðu leyti þar sem upplýsingatækn hefur á einhvern óskiljanlegan hátt verið verið spyrt við námstæki. Ég get ekki annað en spurt mig um afstöðu þeirra sem koma að svona vinnu innan ráðuneytisins til upplýsingatækninnar í skólastarfi. Að lokum hvað varðar áhuga eða áhugaleysis stjórnsýslunnar þá er ljúft að geta einnar undantekningar. Á ég þá við stóraukinn áhuga á notkun opinna lausna. Ég er samt hræddur um að sá áhugi sé nær einvörðungu tilkominn vegna mögulegs sparnaðar í núverandi árferði og því hætt við að árangurinn verði ekki í samræmi við væntingar. Vonum samt hið besta enda fyrir löngu kominn tími á opinn hugbúnað í skólakerfinu.

Eins og áður sagði þá er mín skoðun sú að við munum ekki koma til með að verða vitni að dramatískum nýjungum í notkun upplýsingatækninnar í skólastarfi á næsta ári. Á þessu verða þó örugglega undantekningar og má þar t.a.m. geta þróunarvinnu Idu Semey sem snýr að “mobile learning”. Þrátt fyrir ofansagt er ég sannfærður um að framfarir verði merkjanlegar á næsta ári og vonandi munum við nýta tæknina betur og markvissar en áður. Fyrirhuguðum sparnaði (ætti ég að segja niðurskurði?) fylgir vonandi gagnrýnin endurskoðun og það er af hinu góða.

Ég finn fyrir stórauknum áhuga á Moodle námsstjórnunarkerfinu sem líklegast er orðið mest notaða námsstjórnunarkerfi á Íslandi í dag. Hinn aukni áhugi á Moodle er auðvitað til orðinn vegna þess að skólar eru tilbúnir að gera allt til að lækka hjá sér kostnað. Það er bara vonandi að sá sparnaður hafi í för með sér minni metnað. Það er einnig óskandi að hægt verði að stofna til samstarfsvettvang um notkun Moodle og ykkur að segja er undirbúningur að honum þegar hafinn.

Það væri fróðlegt að heyra fleiri skoðanir um upplýsingatæknina í skólastarfi árið 2010. Látið endilega í ykkur heyra.

Höfundur myndar: Alec Couros

Eins og sjá má er upplýsingatækninni (digital competence) gert hátt undir höfði, enda segir eftirfarandi í aðfaraorðum ritsins:

The ways in which we access information and services continue to change. We need new competences to master a whole new digital world, not only by acquiring technical skills, but also by gaining a deeper understanding of the opportunities, challenges and even ethical questions posed by new technologies.

Íslenska útgáfan af lykilhæfniþáttunum lítur þannig út samkvæmt vinnuskjali frá menntamálaráðuneytinu:

• Tjáning og samskipti á íslensku sem móðurmáli
• Tjáning os samskipti á erlendum tungumálum
• Stærðfræði daglegs lífs
• Náttúra vísindi og tækni
• Námsleikni
• Skapandi hugsun og hagnýting þekkingar
• Menning listir og sköpunarkraftur
• Félagshæfni og borgaravitund

Í öllum megindráttum samsvara íslensku þættirnir evrópsku fyrirmyndinni, en með einni veigamikilli undantekingu þó. Stórlega hefur verið dregið úr vægi upplýsingatækninnar (digital competences). Í stað þess að vera sjálfstæður lykilþáttur líkt og í evrópska módelinu verður til þátturinn náttúra, vísindi og tækni. Um þann þátt segir ennfremur í vinnuskjali ráðuneytisins:

Mikilvægt er að allir umgangist náttúruna af ábyrgð og virðingu í anda sjálfbærrar þróunar. Vísindi og tækni eru mannanna verk, hugmyndir í stöðugri þróun og mikilvægt að allir skilji að þeir geti haft áhrif. Áhersla er lögð á góðan skilning á náttúrufræðilegum hugtökum, vísindalegum vinnubrögðum og hugsunarhætti sem nýtist í daglegu lífi.

Ég spyr mig hvaða aðilar það eru innan íslensks menntakerfis sem telja það nauðsynlegt að minnka vægi upplýsingatækninnar á þennan hátt miðað við þær hugmyndir sem unnið er eftir? Að vísu efast ég um að viðkomandi taki undir þá túlkun mína, enda er ekki verið að þýða evrópsku reglurnar heldur frekar nota þær til viðmiðunar. Niðurstaðan felur engu að síður í sér ákveðið viðhorf til upplýsingatækninnar eða túlkun á hlutverki hennar eða vægi. Og það er erfitt að skilja hana á annan hátt en svo að upplýsingatæknin (digital competence) hafi annað vægi í íslensku samfélagi en evrópsku. Ég spyr því. Hvar var þessi ákvörðun tekin? Voru það örfáir einstaklingar í námskrárdeild menntamálaráðuneytisins? Ég efast stórlega um að hún hafi verið borin undir fagfólk utan ráðuneytisins á þessu sviði? Hvað hafa t.a.m. fulltrúar í stjórn 3F um þessa þróun að segja?

Í ritinu Key competences for lifelong learning. European Reference Framework þar sem evrópsku lykilhæfniþættirnir eru skilgreindir segir m.a. um upplýsingatæknina:

Digital competence requires a sound understanding and knowledge of the nature, role and opportunities of IST in everyday contexts: in personal and social life as well as at work. This includes main computer applications such as word processing, spreadsheets, databases, information storage and management, and an understanding of the opportunities and potential risks of the Internet and communication via electronic media (email, network tools) for work, leisure, information sharing and collaborative networking, learning and research. Individuals should also understand how IST can support creativity and innovation, and be aware of issues around the validity and reliability of information available and of the legal and ethical principles involved in the interactive use of IST.

Hvað varðar upplýsingatæknina er greinilegt að sá lykilhæfniþáttur felur í sér miklu mun meira en leikni eða hæfni í notkun vél- eða einstaka hugbúnaðar. Ef túlkun ráðuneytisins er sú að hér sé  einvörðungu um að ræða leikni í ritvinnslu, töflureikni eða öðrum notendahugbúnaði sem hæglega má samþætta öðru námi (að þeirra mati) þá er það mikil rangtúlkun sem mikilvægt er að leiðrétta. 

Ég vil fá að vita í hverju sérstaða Íslands felst gagnvart þessum lykilhæfniþáttum sem öll lönd Evrópusambandsins virðast geta samþykkt. Hvernig getur á því staðið að þeir sem standa að námskrárvinnu innan menntamálaráðuneytisins telja, árið 2009, óþarft með öllu að leggja sömu áherslu á þekkingu á sviði upplýsingatækni og aðrar Evrópuþjóðir? Erum við nágrönnum okkar í Evrópu svo miklu fremri á þessu einstaka sviði? Tölvueign er almenn og þjóðin er sannarlega vel (net)tengd, en málið snýst ekki um þá staðreynd. Í raun mætti halda því fram að hvergi sé þörfin á markvissri kennslu í upplýsingatækni og öllu því sem henni viðkemur eins mikil og hjá þjóð sem hagnýtir sér tæknina á jafn almennan hátt og við Íslendingar.

Mín skoðun er sú að það sé engin ástæða til að breyta lykilhæfniþáttunum á þennan hátt sem lagt er til. Sérstaða Íslands hvað upplýsingatæknina varðar er ekki slík að hún réttlæti þessa ákvörðun og ef eitthvað er þá ber okkur að leggja meiri ræki við kennslu á þessu sviði en nú er raunin. Ég tel einsýnt að þessa ákvörðun verði að endurskoða.

Námsstjórnunarkerfi spara tíma og peninga

Það var samdóma álit allra kennaranna sem þátt tóku í rannsókninni að notkun Moodle hefði í för með sér vinnusparnað á einn eða annan hátt.

Innleiðingin var grasrótarstarf

Innleiðing Moodle virðist öðru fremur hafa verið framtak einstaklinga innan skólanna og ekki ákveðin eða skipulögð af skólayfirvöldum, sbr. eftirfarandi dæmi frá báðum skólunum:

Persónulega finnst mér þetta mjög áhugaverð niðurstaða, sem þó kemur mér lítið á óvart verandi kennari í öðrum skólanum. Í ljósi þessa væri sannarlega fróðlegt að bera þessar niðurstöður saman við notkun á Moodle eða öðru námsstjórnunarkerfi innan skóla þar sem öðruvísi háttar til, þ.e. þar sem forysta, ábyrgð og frumkvæði að innleiðingunni kom að ofan. Grasrótin hefur vissulega sína kosti en ókostirnir eru einnig margir.

Það má einnig velta því fyrir sér hvers vegna á þessu standi því vissulega er þetta ekki raunin allstaðar. Er stjórnunin í umræddum skólum faglega veikburða? Er áhugi á hagnýtingu upplýsingatækninnar takmarkaður og þá hvers vegna?

Stefunmótun

Almennt virðist sú skoðun ríkjandi innan skólanna tveggja að skólastjórnendur hafi ekki haft mikið með skipulag á innleiðingu Moodle að gera né hafi tekið þátt í umræðum um leiðir til að gera notkunina útbreiddari og skilvirkari. Kallað er eftir markvissri stefnu innan skólanna, ekki bara áhuga eða upplýstu samþykki eins og staðan er í dag. Svo virðist sem skólastjórnendur séu almennt jákvæðir en hafi litla stjórn á því sem fram fer þar sem þeir hafi í raun sett starfsemina í hendur annarra.

Einn kennari óskaði eftir skólastjóra sem faglegum samstarfsmanni kennara. Það þótti mér mjög spennandi nálgun og ég er alveg sammála orðum þessa kennara:

Hvað hindranir á vegi innleiðingar varðar nefndu kennarar og nemendur þessar helstar:

Helstu hindranir sem kennarar nefndu:

• Vöntun á markvissri stefnu
• Skortur á hvatningu
• Ónógt aðgengi að tölvum
• Vandamál við innskráningar
• Léleg tölvufærni
• Ónóg tækniaðstoð
• Grunnmenntun og endurmenntun kennara í UST ekki nægjanleg
• Nemendur koma inn í framhaldskólana með of litla þekkingu í UST
• Fjárskortur

Nemendur telja helstu hindranir vera:

• Hefðir og venjur
• Tölvufærni kennara
• Að kennarar nenni þessu ekki
• Vöntun á stuðningi við fartölvunotendur
• Fjárskortur

Að mati nemenda réðu hefðir og venjur miklu um notkun á upplýsinga- og samskiptatækni í skólastofunni og kemur það væntanlega fáum á óvart sem kynnt hafa sér þessi mál. Nemendur bentu t.d. á að kennarar væru vanir að nota bækur og vildu halda sig við þær og sögðu að almennt virtust kennarar ekki vera vanir að nota tölvur í kennslu í bóklegum fögum.

Ég er á heildina litið mjög sammála helstu niðurstöðum rannsóknar Hafdísar og finnst þær staðfesta það sem ég hef fundið fyrir í eigin starfi við Fjölbrautaskólann í Breiðholti og víðar.

Verkefnið leiddi einnig í ljós að þeir kennarar sem náðu góðum tökum á þessari tækni spöruðu sér bæði tíma og fyrirhöfn. Nemendur lístu almennt yfir ánægju með framtakið. Hér fyrir neðan er hægt að hlusta á sýnishorn af dæmigerðri upptöku frá kennara.

Rannsóknarspurningar verkefnisins voru eftirfarandi:

• Í hvaða kringumstæðum (án þess að takmarka umfang endurgjafar) getur stafræn hljóðupptaka sparað kennurum tíma?
  Af 13 kennurum töldu fimm það tímafrekara en venjulega að veita endurgjöf með upptöku, sex töldu það taka svipaðan tíma og tveir styttri tíma. Þrátt fyrir að fáir kennarar töldu aðferðina tímasparandi létu flestir í ljós ánægju sína með gæði og áhrif hljóðrænna endurgjafa.  
• Hefur endurgjöf með stafrænni hljóðupptöku jákvæð áhrif á nám?
  Nemendur voru almennt mjög ánægðir með að fá upptökur frá kennurum sem endurgjöf og töluðu gjarnan um að þessi leið væri mun persónulegri og nákvæmari en hefðbundinn texti. Minnihluti nemenda kaus hefðbundna, ritaða endurgjöf og töldu sumir einfaldara og fljótlegar að skima texta en hlusta á hljóðskrá. 
• Hvað finnst kennurum um hljóðupptökur sem leið til að gefa nemendum endurgjöf?
  Kennarar sem þátt tóku í verkefninu voru lang flestir á þeirri skoðun að hljóðupptökur væru góð leið til að veita nemendum endurgjöf. Einungis í einu tilfelli var þátttakandi á þeirri skoðun að hljóðræn endurgjöf væri ekki við hæfi. Flestir töldu einfalt eða frekar einfalt að taka upp og undirbúa hljóðupptökur fyrir nemendur.
• Hvernig má bæta verklagið við undirbúning, upptöku og miðlun hljóðskráar í endurgjöf?
  Ekki gera ráð fyrir miklum tímasparnaði til að byrja með. Á endanum fer tímasparnaður eftir fjölmörgum þáttum, s.s. umfangi endurgjafar og vélritunarhraða. Ekki eyða miklum tíma í að reyna að gera upptökuna “fullkomna”.
• Hvað á að rannsaka næst?
  Ákveðið hefur verið að halda verkefninu áfram fram til marsmánaðar 2009. Er ætlunin m.a. að kanna möguleika talgreina (Speech to text) á þessum vettvangi.

Heimild: Sounds Good: Quicker, better assessment using audio feedback

Um hljóðupptökur í skólastarfi

Ég hef áður sagt að stærsta hindrunin í notkun stafrænna hljóðupptaka í skólastarfi er ekki kennslufræðileg heldur tæknilegs eðlis. Í dag hefur tækniumhverfið gjörbreyst og því sem áður fylgdi vesen og umstang er nú einfalt og sjálfsagt í notkun.

Ég verð að viðurkenna að ég hef takmarkaðar upplýsingar um notkun stafrænna hljóðupptaka á þennan hátt í skólastarfi hér á landi. Það væri gaman að heyra frá lesendum sem þekkja betur til þeirrar iðju.

Hér fylgja nokkrar “tæknilegar” ábendingar frá þátttakendum í Sounds Good verkefninu:

• Það er yfirleitt þægilegra að nota upptökutæki sem ekki er beintengt við tölvu (handheld).
• Þegar upptökutæki er keypt er best að velja tæki sem getur vistað beint á mp3 snið og hægt að tengja við tölvu með USB kapli
• Gangtu úr skugga um að nemendur eigi ekki í erfiðleikum með að taka á móti og spila hljóðskrár.
• Ekki senda skrár heldur vísanir á skrár. Hugsanlega er hægt að vista skrár innan námsstjórnunarkerfis skólans. Einnig eru fjölmargar þjónustur til á Netinu þar sem hægt er að vista skrár gegn vægu gjaldi eða ókeypis.
• Ágætt að prufukeyra fyrir nemendur áður en alvaran tekur við.
• Óþarfi að taka upp í stereó þegar einungis einn aðili talar. Víðóma skrár taka mun meira pláss.
• 32kbps mp3 ætti að duga og reyndu eftir megni að hafa skrárnar eins smáar og mögulegt er. Mp3 er líklegast besta skráarsniðið til þessara verka.
• Mundu að taka afrit af skrám.

Frekari upplýsingar um “Sounds good” verkefnið

• Vefur verkefnisins
• Bloggvefur verkefnisins

Notkun upplýsingatækni í námi og kennslu verði efld meðal annars með stuðningi við UT-leiðtoga í grunn- og framhaldsskólum.

Þetta eru ekki mörg orð um mikilvægt atriði, en á ráðstefnunni útskýrði Sigurður Davíðsson sérfræðingur í menntamálaráðuneytinu stefnuna aðeins betur og kynnti ennfremur næstu skref hvað varðar upplýsingatækni í menntun. Powepoint glærur kynningarinnar eru aðgengilegar á Netinu. Ég vona að ráðuneytið taki það ekki óstinnt upp þó ég birti tvær glæranna með þessum pælingum mínum hér.

Um UT-leiðtoga

Á glærunum sem fylgdu erindi Sigurðar má lesa um þá fyrirætlan að efla notkun á upplýsingatækni í skólastarfi á þann hátt að styðja og virkja fyrrgreinda UT-leiðtoga innan skóla. Hlutverk UT-leiðtoga eins og Sigurður lýsti því í kynningu sinni verður að stunda nýsköpun á vettvangi og miðla þekkingu m.a. með námskeiðshaldi. Um verður að ræða samstarfsverkefni og UT-leiðtogum verður veitt viðeigandi þjálfun hvað sem nákvæmlega er meint með því.

Miðað við þær upplýsingar sem sækja má í stefnuna sjálfa og erindi Sigurðar Davíðssonar má ætla að hugmyndavinnan á bak við UT-leiðtogana sé skammt á veg komin. Ég hef hlerað að Menntavísindasvið HÍ muni koma að þessari vinnu, en nákvæmlega hvernig veit ég ekki. Ég vona svo sannarlega að ráðuneytið tryggi opið upplýsingaflæði hvað þessa vinnu varðar því það er mikilvægt fyrir okkur sem störfum á vettvangi að fá tækifæri til þess að fylgjast með þeim málatilbúnaði sem okkur snertir og auðvitað væri gott að geta komið að honum á virkan hátt. Ég tala nú ekki um þegar stefnan er efla starfið sem fram fer í skólunum með því að færa ábyrgðina, framkvæmdina og vonandi frumkvæðið að einhverju leyti þangað.

Ég verð að viðurkenna að er ég alls ekki viss um hvað átt er við með hugtakinu UT-leiðtogi og tel mikilvægt að skilgreina það vel áður en mikið lengra er haldið. Hvað gera UT-leiðtogar? Eru þeir frumherjar í notkun upplýsingatækninnar eða einfaldlega aðilar á vettvangi sem leitað er til þegar prentarinn vill ekki virka? Hver er munurinn UT-leiðtoga og fagstjóra í upplýsingatækni eða kennsluráðgjafa eins og t.a.m. finnast í grunnskólum Garðarbæjar og eru þar í 100% stöðuhlutfalli? Hafa þeir eitthvað raunverulegt vald til að gera hugmyndir sínar að veruleika? Á þessi hugmynd um UT-leiðtoga sér fyrirmynd? Samkvæmt kynningu Sigurðar verður það í verkahring UT-leiðtoga m.a. að kynna og innleiða nýjungar þannig að ætla má að hlutverk þeirra verði víðtækara en það eitt að styðja við almenna notkun tækninnar.

Ég spyr mig líka um stefnumótun og frumhvæði í þessu sambandi og á ég þá við miklu ítarlegri markmiðssetningar en finnast t.a.m. í nýútgefinni stefnu ríkisstjórnarinnar. Verða lagðar mótaðar hugmyndafræðilegar línur fyrir UT-leiðtogana að fara eftir, áherslur í kennslufræði eða vali á hugbúnaðarlausnum? Eða starfa leiðtogarnir kannski hver á sínum forsendum samkvæmt eigin sannfæringu um hvaða nýjungar séu áhugaverðastar að kynna fyrir kennurum eins og frumkvöðlar gjarnan gera? Hér velti ég bæði fyrir mér sjálfstæði UT-leiðtoganna og einnig því hvernig stefnumótun og samvinnu á milli þeirra verður háttað. Ég vil líka fá að vita hvernig á því stendur að ekki er gert ráð fyrir UT-leiðtogum í leikskólum? Gleymdust þeir? 

Ávinningur

Hér má sjá glæru sem Sigurður Davíðsson birti á fyrrgreindri ráðstefnu þegar hann fjallaði um væntanlegan ávinning af tilkomu UT-leiðtoganna.

Ég er sammála því að farsælast sé að menntun kennara í upplýsingatækni fari að stórum hluta áfram á vinnustað og þar getur öflugur leiðtogi haft mikilvægu hlutverki að gegna. Það breytir því hins vegar ekki að HÍ og aðrir háskólar sem útskrifa kennara eiga að skila af sér fagfólki sem er fært um að nýta nútímatækni á skapandi hátt í starfi sínu. Svo er ekki í dag því miður. Verðandi sérkennarar og þroskaþjálfar fá t.a.m. enga eða í það minnsta mjög takmarkaða kennslu í sérhæfðum hugbúnaði sem snertir störf þeirra og á ég þá t.d. við forritum eins og Boardmaker, Clicker, talgervla og stoð- og aðgengibúnað hverskonar. Það er ekki góð hugmynd að velta allri ábyrgðinni yfir á vinnustaðina. Svo má auðvitað velta því fyrir sér hver staðan er innan háskólanna hvað varðar hagnýtingu upplýsingatækninnar! Kannski þarf háskólastigið líka á UT-leiðtogum að halda?

Nokkrar ráðleggingar til þeirra sem koma til með að leiða þetta verkefni:

• Nú þegar eru til staðar fjölmargir öflugir UT-leiðtogar í leik-, grunn- og framhaldsskólum landsins. Finnið þá. Nýtið krafta þeirra!
• Þetta verkefni mun kosta sitt. Sjáið til þess að nægir peningar fáist til að vinna það sómasamlega.
• Þetta er langtímaverkefni (hvar endar það?) og ekki nóg að byrja með krafti en tapa svo áttum og áhuga eftir nokkur ár eins og svo oft vill gerast hjá ríkisvaldinu. 
• Tryggið að leiðtogahlutverkið verði eftirsóknarvert og meira en bara smekklegur titill. Það mætti t.a.m. meta þetta starf til launaflokkahækkana (ath. fleirtala).
• Gefið leiðtogum tíma og svigrúm til að vinna sína vinnu. Þetta er ekki starf sem verður unnið samhliða fullri kennslu. Eitthvað jarðsamband er þó nauðsynlegt að mínu mati. 
• Gefið leiðtogum tækifæri til að fara eigin leiðir. Ef þeir geta það ekki eða vilja ekki þá eru þeir hvort eð er ekki leiðtogar. Það á ekki og er ekki hægt að koma böndum á raunverulega frumherja.
• Skapið samvinnu- og samstarfsvettvang. Hér dettur mér helst í hug wikivef og félagslegt tengslanet. Kíkið t.d. á nýjustu útgáfuna af ELGG.
• Hvetjið UT-leiðtogana og styrkið fjárhagslega til að sækja námskeið, ráðstefnur/sýningar hérlendis og erlendis. Það er ómetanlegt að kynna sér hvað aðrir hafa til málanna að leggja. 
• Leggið áherslu á hagnýtingu tækninnar í þágu skólastarfs. Kenningar eru ágætar til síns brúks en UT-leiðtogar verða að vera praktískir eigi þeir að koma að raunverulegu gagni í skólakerfinu.

Að lokum bendi ég öllum hlutaðeigandi á áhugavert lesefni:

• Notendurnir (obtainers) eru kennararnir, fagstjórarnir eða kennslustjórarnir, þ.e. allir Þeir aðilar innan skólans sem afla sér markvisst þekkingar og þjálfa sig í notkun upplýsingatækni í því skyni að nýta með nemendum í skólastarfi. 
   
  
• Annar hópur eru styðjendurnir (maintainers), þ.e. kerfisstjórarnir, tæknifólkið og sérfræðingarnir sem sjá um uppsetningu, viðhald og stuðning á vélbúnaði, hugbúnaði og netkerfi skólans. Áherslur, forgangsatriði og árangursviðmið stuðningsaðilanna og notenda geta verið mjög ólík.
   
• Þriðji hópurinn eru stjórnendurnir (e. sustainers) en eins og nafnið gefur til kynna gegnir sá hópur skilgreindu stjórnendahlutverki innan skólans, s.s. skólastjórnendur, áfangastjórar, sviðs- eða deildarstjórar (fer auðvitað eftir skólastigi).

Hér fyrir neðan má sjá skýringarmynd sem lýsir sambandi hópanna þriggja.
 

Reynsla Fryers er sú að hvað varðar upplýsingatækni í skólastarfi þá eru völdin að mestum hluta í höndum tæknifólksins, m.ö.o. það eru styðjendunir sem hafa mestu áhrifin á það hvernig tæknin er eða er ekki notuð í skólastarfinu. Ástæður þessa eru fjölmargar og einfalt að taka dæmi. Veltu t.a.m. eftirfarandi fyrir þér um þinn skóla. Eru í notkun síur sem loka fyrir aðgang að ákveðnu efni á Netinu? Er ekki vilji fyrir því að setja upp og styðja við ákveðnar lausnir, s.s. wiki kerfi, Skype, blogg, msn? Verður einn hugbúnaður fyrir valinu umfram annan án viðhlítandi skýringa, s.s. Internet Explorer en ekki Firefox, Safari eða Chrome? Í stuttu máli sagt þá telur Fryer valdajafnvægið á milli ofangreindra hópa ekki eðlilegt, eða eins og hann kemst sjálfur að orði:

“I am not laying the “blame” for technology non-use in our schools entirely on the shoulders of “the maintainers” because I recognize there are a variety of outside inputs and influences maintainers are responding to (legal requirements and mandates being one) but I do think this is NOT an even power balance in most schools.”

Jafnvel skólastjórnendur sem í það minnsta að nafninu til fara með endanlegt ákvarðanavald og bera jafnt ábyrgð á tæknimálum og öðru því sem fram fer innan veggja skóla reiða sig oftar en ekki á ráðleggingar stuðningsaðilanna frekar en sjálfra notendanna þegar kemur að stefnumótun eða ákvörðunum sem snerta upplýsingatækni. Styðjendurnir hafa einfaldlega meiri áhrif heldur en stjórnendur á þessum vettvangi þar sem sérfræðiþekking þeirra er vegur meira en fagþekking kennara. Hvers virði er þá fagþekking kennara? Og hvernig getur upplýsingatæknin þjónað námi og kennslu ef raddir kennara hafa eins takmarkað vægi og Fryer telur augljóst.

Hér er líkan sem Fryer birtir með grein sinni og sýnir kannski betur hið fyrra raunverulegt valdajafnvægi hvað varðar upplýsingatækni í skólastarfi.

Sjálfur þekki ég mjög vel það sem Fryer fjallar um í pistlinum og velti oft og iðulega fyrir mér áhrifum hins almenna kennara á tækniumhverfið sem honum er gert að starfa í. Svo ég minnist nú ekki á samskipti tæknifólks/sérfræðinga og kennara sem stundum virðast tilheyra tveimur ólíkum heimum. Kannski er það einmitt raunin! Kannski þurfum við í sameiningu að mynda betri tengsl á milli þeirra sem höndla tæknina og hinna sem hagnýta hana, ef svo má að orði komast. 

Ég kenni við einn stærsta framhaldsskóla landsins þar sem reglulega eru haldnir kennarafundir eins og lög gera ráð fyrir, samráðsfundir, deildarfundir og jafnvel kennslustjórafundir. Það heyrir til algjörrar undantekningar ef kerfisstjórum skólans er gert að mæta á einhvern þessa funda. Þegar svo ólíklega vill til þá er það nánast einvörðungu vegna þess að til umfjöllunar er eitthvað það mál sem snertir hlutverk þeirra eða stöðu sérstaklega. Þeir eru með öðrum orðum partur af stoðkerfi skólans líkt og umsjónarmenn fasteigna en hið eiginlega skólastarf virðist ekki snerta þá á hinn minnsta hátt. Ég veit ekki hvernig þessum málum er háttað í öðrum framhaldsskólum en það væri svo sannarlega fróðlegt að fá að heyra af því.

Nú er það svo að það eru ekki kerfisstjórar sem boða á fyrrgreinda fundi heldur skólastjórnendur eða millistjórnendur allt eftir eðli fundarins. Fjarvera kerfisstjóra verður því ekki skrifuð á þeirra reikning enda var það aldrei ætlun mín. Hins vegar má draga þá ályktun að stjórnendum þyki nærvera tæknifólks allt að því óþörf þegar almenn málefni skólastarfsins eru til umræðu. Það verður að teljast í besta falli furðulegt. Tölvukerfi skóla, vélbúnaður, hugbúnaður og netkerfi er ómissandi hluti af  nútíma námsumhverfi, hluti af daglegu lífi stjórnenda, kennara og auðvitað nemenda. Styðjendur, eins og Fryer skilgreinir þá, verða að finna á áþreyfanlegan hátt að þeir eru hluti af stærri heild sem er skólinn allur og hlutverk þeirra er annað og meira en einungis það, að sjá til þess að tölvupósturinn komist til skila eða prentararnir virka eða skjávarparnir. Það er ógerlegt að styðja við skólastarf án þess að hafa nokkra hugmynd um hvað innra starfið snýst.

Note: There is a poll embedded within this post, please visit the site to participate in this post’s poll.

Það fer ekki á milli mála að Fryer er ósáttur við stöðu mála þar sem hann starfar. Hvað mig varðar á held ég að við þurfum mun skýrari skilgreiningar á hlutverki styðjenda og aukna samvinnu þeirra við kennara. Ég spyr mig einnig um ábyrgð stjórnenda en það er væntanlega á þeirra hendi að skapa umhverfi þar sem ríkir eðlilegt valdajafnvægi og tryggja að sjónarmið allra aðila fá notið sín við stefnumótun og ákvarðanatöku.

Að lokum má spyrja sig hvort ekki vanti einn eða jafnvel tvo hópa í líkan Fryers, nefnilega nemendur og stjórnvöld? Meira um það síðar.