Ritið er framhald af skýrslunni “Harnessing Technology: Transforming Learning and Children’s Services” sem var gefin út árið 2005 og lagði traustan grunn að markvissri notkun upplýsingatækninnar innan enska skólakerfisins. Nýja stefnumótunin byggir á því starfi sem þar var mótað og boðar jafnframt næstu skref.

Eins og sjá má á skýringarmyndinni (bls. 17 í skjalinu) hér að ofan skiptir Becta þróun á upplýsingatækni í skólastarfi í tvo fasa. Í fasa 1 var áherslan lögð þætti eins og vélbúnað og tengingar og innleiðingu á tækni í hefðbundið skólastarf og kennslu. Í öðrum fasa eru áhersluatriðin hins vegar aðgengi og stuðningur óháður stað og stund, einstaklingsmiðað nám og þjónusta og virðisaukandi áhrif tækninnar í þágu allra nemenda.

Í endurskoðaðri stefnu BECTA er nemandinn í fyrirrúmi. Tæknin er ekki nýtt tækninnar vegna. Nemendum verður gert kleift að öðlast meiri stjórn á eigin námi með auknu aðgengi að námsgögnum og betri, einstaklingsmiðaðri stuðningi og kennslu. Í stefnunni er sérstaklega tekið fram að svo víðfemar breytingar náist einungis með samstarfi og miklum samtakamætti allra viðkomandi aðila. Hér má sjá líkan að framtíðarskipaninu eins og það er sett fram í stefnunni.

Það er forvitnilegt að lesa hvernig ensk stjórnvöld ætla að tryggja að framtíðarsýn stefnunnar nái fram að ganga og þá sérstaklega hversu mikilvægur þáttur samstarf og stuðningur við leiðtoga í skólastarfi er. Ég gríp hér niður í textanum (bls. 25).

Leaders in all sectors need to be involved in making this happen, and we will invite them to take on roles as ‘Technology Leadership Champions’ to enable this. This network will be open to leaders from schools, colleges, providers, universities, local and national government and industry, and will build a shared understanding of how technology can help address their problems and priorities.

Hér má finna greinilega samsvörun við nýútgefna stefnu íslenskra stjórnvalda þar sem kynntir eru til sögunnar svonefndir UT-leiðtogar. Hlutverk leiðtoganna ensku virðist að vísu vera mun umfangsmeira en þeirra sem íslensk stjórnvöld minnast stuttlega á í Netríkinu Ísland og eiga samkvæmt orðanna hljóman eiga einungis að starfa á vettvangi grunn- og framhaldsskóla.

Hér er annar áhugaverður textabútur.

In addition to Technology Leadership Champions described earlier, key aspects of this work will ensure that the best examples of technology supported learning are showcased among education leaders and influencers, and gather and disseminate evidence of technology’s role in supporting improved services.
(bls. 37).

Þetta er mikilvægur þáttur að mínu mati, þ.e. að kennarar og skólafólk allt hafi kost á því að kynna sér vel heppnuð og spennandi verkefni á vettvangi upplýsingatækninnar. Ég hugsa til UT ráðstefnanna þegar ég les þennan texta, en auðvitað má hugsa sér annan og jafnvel netbundnari vettvang til að kynna það sem vel er gert. Menntagátt kannski? Jafnvel eitthvað í anda Peel hugmyndafræðinnar.

Bretar eru vafalítið mjög framarlega í notkun á upplýsingatækni í námi og kennslu og nýja stefnan endurspeglar áframhaldandi metnað á þessum vettvangi. Ég er sannfærður um að þarna má finna ýmislegt sem kemur íslensku skólakerfi að góðu gagni og mæli hiklaust með því að ráðamenn, skólastjórnendur og kennarar kynni sér þetta plagg (eða 15 bls. samantektina) í góðu tómi.

ps.
Ég tók eftir því að Bretar ætla að boða til spennandi fundar í janúar á næsta ári þar sem ætlunin er að safna saman ráðherrum, embættismönnum og notendum sem þykja leiðandi á sviði upplýsintækni í skólastarfi.

The UK education and skills reform agenda provides the immediate context for the Harnessing Technology Strategy, but the wider global setting is crucial. To help position the strategy within this broader context, we are holding a World Technology in Education Forum in January 2009, which will be attended by ministers, officials and leading practitioners from the UK and abroad. A key aim of this event is to learn from international experience and refine strategy in the UK, as well as promoting UK expertise and helping others identify how to progress in the use of technology in education.

Það verður forvitnilegt að heyra meira af þeirri samkomu.

Netscape > Internet Explorer > Firefox
Vefskoðarinn er án efa það verkfæri sem ég nota hvað mest frá degi til dags. Fyrsti vefskoðarinn sem ég kynntist var hinn fornfrægi og þá allsráðandi Netscape og þjónaði hann hlutverki sínu með miklum ágætum þangað til ég kynntist Internet Explorer 4.0 sem gefin var út af Microsoft síðla árs 1997. IE 4 var tæknilega fullkomnari en Netscape og uppsetning hans þar að auki einfaldari þar sem hún var tengd Windows stýrikerfinu með sína yfirburðarstöðu á markaði. Internet Explorer 4 var vafrinn sem snéri vafrastríðinu illræmda Microsoft í hag.

Mozilla Firefox vafrinn er skilgetið afkvæmi Netscape, en útgáfa 1.0 af Firefox var opinberuð þann 9. nóvember 2004. Ég skipti yfir í Firefox ári síðar og sé ekki eftir því. Firefox er mun skemmtilegri vafri að mínu mati, notendavænn og hraðvirkur. Hann fylgir stöðlum mun betur en Internet Explorer og er í stöðugri þróun. Síðast en ekki síst þá er Firefox opinn hugbúnaður.

Bloglines > Google Reader
Ég fylgist með fjöldanum öllum af vefskrifum á hverju degi og nota til þess svo kallaðan RSS lesara. RSS lesarar veiða upplýsingar um nýjustu færslur úr RSS skrám og birta á notendavænu sniði. Bloglines var um langt skeið einn allra besti netbundni RSS lesarinn og ég kunni afar vel við þá þjónustu. Það var ekki fyrr en útgáfa 2 af Google Reader kom fram á sjónarsviðið að Bloglines varð nánast á einni nóttu frekar gamaldags og óspennandi.

Microsoft Outlook > Gmail
Tölvupóstur hefur frá upphafi verið einn mikilvægasti þáttur netsamskipta hjá mér líkt og flestum öðrum. Þrátt fyrir að eitthvað hafi dregið úr mikilvægi hans á síðustu árum skiptir það mig miklu máli að geta nálgast tölvupóstinn minn á öruggan og einfaldan hátt hvar og hvenær sem er.

Ég nota ennþá Outlook vegna vinnunnar en hef löngu skipt yfir í Gmail tölvupóstinn frá Google fyrir allan persónulegan póst og er mjög sáttur við þá lausn.

Ég held að skólar ættu að athuga betur þann möguleika að færa sig yfir í Gmail, t.d. framhalds- eða háskólar sem bjóða nemendum upp á netföng. Lesið t.d. um hvað er að gerast í Ástralíu um þessar mundir þar sem skólar eru í stórum stíl að innleiða Gmail á kostnað Outlook. Sjálfsagt að geta þess að ekki eru allir par sáttir við Gmail.

Frontpage > Dreamweaver
Ég man hversu mikil bylting það þótti þegar Microsoft markaðsetti Frontpage hugbúnaðinn sem fyrirtækið keypti af Vermeer Technologies Incorporated árið 1996. Loksins var komið verkfæri fyrir hinn venjulega notanda til að setja saman vandaða vefi á tiltölulega einfaldan hátt. Í það minnsta ef miðað er við hinn valkostinn að kóða öll herlegheitin í höndunum og helst í notepad eða sem allra fátæklegustum ritli.

Eins og við mátti búast báru ekki allir Frontpage góða söguna og einn helsti þrætuvaldur þeirra sem töldu sig hafa vit á þessum hlutum var sú hvimleiða staðreynd að Frontpage gaf frá sér verulega sóðalegan HTML kóða og þótti það og þykir hið versta mál. Ólíkt Frontpage þá var Dreamweaver snðið að reynslumeiri notendahópi enda nokkuð erfiðara að ná tökum á því verkfæri fyrir byrjendur. Fyrirhöfnin var þó vel þess virði því himinn og haf skilur að Frontpage og Dreamweaver að hvað gæði varðar. Nú er Frontpage reyndar allur og er það vel. Vefsmíðar eru reyndar æ meira að færast yfir á vettvang fagmanna og sjaldgæft orðið að almennir notendur haldi út vefjum handvirkt með tólum á við Dreamweaver. Sjálfur finn ég að einfaldur textaritill er líklegast meira notaður á mínu heimili en fullbúin tól til flókinna vefsmíða.

TypePad > Wordpress
Eftir að ég tók þá ákvörðun að stofna og reka minn eigin hófst leit að heppilegu vefumsjónarkerfi. Fyrir valinu varð TypePad, hýst lausn sem byggði á MoveableType kerfinu frá Six Apart fyrirtækinu. Ég notaðist við TypePad í nokkra mánuði en þjónusta Six Apart var slík að ekki varð við unað. Ég fór því aftur á stúfana og nú ákvað ég að láta reyna á Wordpress lausnina, sem er opinn hugbúnaður. Af hagkvæmnisástæðum ákvað ég að hýsa vefinn erlendis og festi mér einnig .net lén þar sem einokunarstarfsemin í kringum .is lénin er óskemmtileg svo ég kveði ekki sterkara að orði.

Í stuttu máli sagt þá er ég afskaplega sáttur við Wordpress og tel þar á ferðinni eitt allra besta vefumsjónarkerfið/bloggkerfið á markaðinum í dag. Ekki sakar verðið heldur og svo er kostur einnig að kerfið hefur verið þýtt yfir á íslensku. Wordpress hefur enda notið fádæma vinsælda og svo mikilla að Six Apart hefur sem mótleik gefið út opna útgáfu af Moveable Type. Sú leikflétta hefur enn sem komið er skilað litlum sem engum árangri og hvað mig varðar þá er enginn tilgangur í því að skipta yfir.

Það væri virkilega gaman að heyra frá ykkur lesendum. Hvaða umskipti hafa markverðust orðið á ykkar tölvuferli?

Háskóli Íslands er ágætt dæmi um skóla sem þar sem wikivefur er notaður samhliða öllu lokaðra umhverfi, en með því orðalagi á ég við hina metnaðarfullu Uglu sem er í grunninn nemendabókhald en hefur lengst til haft langanir til að gerast námsstjórnunarkerfi. Hér má sjá hvernig Mediawiki, sem er opinn hugbúnaður, er notaður í námskeiðinu Tölvunotkun og töflureiknir í HÍ.

Innan Kennaraháskólans hefur Salvör Gissurardóttir unnið mikið frumkvöðlastarf í notkun Wikivefja í kennslu hér á landi. En hún líkt og aðrir frumkvöðlar standa stöðugt frammi fyrir þeim stóra vanda að vinna fleiri kennara á sitt band. Þar er mikill akur óplægður og skiptir þá ekki máli hvort horft er til Háskóla Íslands, Kennaraháskólans eða annarra skóla á öðrum skólastigum.

Á starfsbraut Fjölbrautaskólans í Breiðholti var tekin sú ákvörðun á síðustu önn að skrá áfangalýsingar og kennsluáætlanir brautarinnar á wikivef skólans. Þetta hefur reynst töluverð handavinna en lofar góðu. Markmiðið með verkefninu er að gera áfangalýsingarnar og annað sem þeim tengist aðgengilegra og nærtækara í daglegu starfi kennara. Betra aðgengi er tilkomið fyrst og fremst vegna eðli wikivefjarins og aukinn möguleiki á tengingum við aðra vefi og annað efni sem snýr að kennslunni s.s. námsefni, bækur, upplýsingar um kennsluhætti, kemur sér vel fyrir alla aðila. Hér má sjá hvernig við setjum upp áfanga á starfsbraut á wikivef FB. Þessu starfi verður haldið áfram á næstu önn og um leið kynnt betur fyrir öðrum kennurum skólans.

Hvers vegna Wiki?

Wiki er ekki einungis gagnlegt verkfæri til að hýsa texta námskráa og einfalda utanumhald og skráningu á innihaldi þeirra. Wiki er verulega spennandi leið til að gera námskránna að lifandi þætti í starfi kennara, skólastjórnenda, foreldra og vonandi nemenda einnig. Eitthvað sem hún er svo sannarlega ekki í dag. Eiginleikar wiki vefja eru satt best að segja eins og sniðnir að umhverfi þar sem þróun er lykilatriði (eða ætti að vera það) og breytingar eiga sér reglulega stað, líkt og tilfellið er með námskrár. Skoðum þetta aðeins nánar.

Hvernig er utanumhald og miðlun á námskrám á Netinu háttað í dag? Ég get sótt texta aðalnámskráa í heild sinni á vef menntamálaráðuneytisins á pdf sniði, en ykkur að segja þá er pdf ekki hentugasta leiðin til þess að birta skjöl á Netinu. Kostirnir eru vissulega margir og augljósir. PDF er nánast óháð vélbúnaði og uppsetning heldur sér óháð því hvaða leturgerðir eru notaðar eða hugbúnaði sem skjalið var upphaflega unnið í. Aðgengi er reyndar  algjörlega háð því hvernig skjalið er sett saman upphaflega, en gera má ráð fyrir að hugsað hafi verið fyrir slíkum þáttum hjá innan stjórnarráðsins. Höfum það hins vegar á hreinu að PDF er hýsingarmáti ef þannig má að orði komast, einskonar millibilsástand á skjali fremur hugsað til dreifingar og útprentunar en lesturs á skjá eða sífelldrar endurskoðunar, vinnslu. Það vita allir sem þekkja til pdf skráarsniðsins að þegar búa þarf til nýja útgáfu af skjali sem vistað er á þann hátt verður fyrst að uppfæra skjalið í því forriti sem það var upphaflega unnið áður en það er fært yfir á pdf snið og loks vistað á endanlegum geymslustað. Wikivefir eru miklu betri lausn í alla staði þar sem þeir bjóða í senn upp á leið til að vinna með skjöl og miðla þeim til notenda. Samanborið við wiki þá eru pdf skjöl steingervingar.

Ég get einnig heimsótt Menntagátt og flett í námskrám eftir stigi, útgáfu, sviði, grein, kafla og markmiði. Eins virðingarverður og þessi kostur er þá hugnast mér hann illa þar sem hann brýtur textann í smáar einingar og ég tapa heildarmyndinni. Þessi leit er líka mjög seinleg og það væri mjög fróðlegt að vita í hversu miklum mæli kennarar nota hana.

Námskrár á wikisnið

Námskrár á Wikisnið segi ég og er ekki einn um það. Í fyrsta lagi þá hentar wiki sniðið einstaklega vel lifandi efni eins og námskrám því það einfaldar alla aðkomu hlutaaðeigandi og gerir uppfærslur, lagfæringar og breytingar stórar jafnt sem smáar auðveldar viðureignar. Hvernig er haldið á þessari vinnu innan ráðuneytisins í dag? Með ritvinnsluskjölum? Ég veit að vinna við gagnagrunn fyrir námskrár hefur staðið yfir en þekki ekki stöðuna á því verkefni í dag. Er ætlunin að taka hann í notkun á næstunni? Er kannski búið af því? Menntagátt les væntanlega sínar upplýsingar úr gagnagrunni, en takið eftir að þar er sérstaklega tekið fram að ef einhver mismunur er á milli texta námskránna á Menntagátt og vef menntamálaráðuneytisins þá hafa skjöl á vef ráðuneytisins forgang. Það þýðir í stuttu máli sagt að pdf skjöl ráðuneytisins eru sett skör hærra en upplýsingarnar á Menntagátt. Er þetta vísbending um hvernig haldið er utan um skráningar á námskrám innan ráðuneytisins? Er kannski tvöfallt kerfi í gangi þar á bæ, ritvinnsluskjöl sem síðan eru afrituð yfir í gagnagrunn? Svar óskast! 

Wikikerfi eru félagsleg í eðli sínu. Þeim er ætlað að sameina einstaklinga og hópa á vettvangi þar sem allir hafa eitthvað fram að færa. Það er auðvitað hægt að takmarka aðgang að ákveðnu efni eins og t.a.m. er gert á Wikipedia og ég get vel ímyndað sér að svo verði raunin þegar um námskrár er að ræða. Einstaka síður verða læstar fyrir breytingum þar sem texti þeirra er fastmótaður. Í það minnsta í bili. Hins vegar mætti hafa opið fyrir athugasemdir lesenda og opna fyrir síður sem tengast viðkomandi efni. Þær síður gætu t.d. innihaldið vísanir í áhugavert efni líkt og við gerum á starfsbraut Fjölbrautaskólans í Breiðholti.

Wikikerfin skrá einnig nákvæma breytingasögu hvers einasta skjals/síðu sem vefurinn hefur að geyma sem er afar spennandi eiginleiki. Ímyndið ykkur hversu magnað það er að geta séð á einfaldan hátt hvernig einstaka hlutar eða námskráinn í heild sinni hefur breytst og þróast í tímans rás.

Ég held að það væri heillavænlegt að skoða í fullri alvöru þann kost að færa aðalnámskrár yfir á wikisnið og því fyrr því betra. Ég held líka að skólar ættu að íhuga vel þennan valmöguleika hvað varðar eigin námskrár og vonandi væri að þeir fengju til þess styrki frá opinberum aðilum. Hvernig væri að hefja nýtt skólaár á þess háttar spennandi þróunarverkefni?

Einfalt að taka og vinna með mörg skjáskot í einu
Þetta er að mínu mati ein besta viðbótin við Snagit. Nú er einfalt að taka skjámynd eftir skjámynd, t.a.m. þegar ætlunin er að lýsa einhverju ferli í hugbúnaði, og vinna þær allar eftir á. Þegar skjámynd hefur verið tekin geymir Snagit hana en notandinn ákveður hvenær og hvort hann vill vista myndirnar. Skjámyndirnar eru sýnilegar neðst á viðmótinu þar sem hægt er að flakka á milli þeirra og kalla fram þá mynd sem vinna skal í hvert skipti. Einfalt er að samþætta tvær eða fleiri myndir með því að draga eina yfir á aðra.

Endurbætt myndasafn nú með lykilorðum og tögum
Eins og áður var sagt geymir Snagit 9 skjáskot þangað til notandinn ákveður að henda þeim eða vista í myndasafnið. Þannig að þegar notandi hættir vinnslu í forritinu þá getur hann gengið að skjáskotunum vísum næst þegar hann opnar það. Ég veit ekki hversu mörg skjáskot forritið geymir á þennan hátt en get vel ímyndað mér að það hljóti að vera nokkuð pirrandi þegar þau eru farin að safnast saman. Að sjálfsögðu er ekkert einfaldara en eyða skjáskotum sem engin þörf er á lengur.

Snagit 9 inniheldur tög, þ.e. föst lykilorð sem hægt er að tengja við skjáskot. Þannig er t.a.m. einfalt að merkja allar skjámyndir sem tengjast villuboðum með taginu “Bug/Error”. Þetta getur komið sér vel en það er ókostur að tögin skuli vera “harðkóðuð”, þ.e. notendur geta ekki búið til sín eigin tög. Notendur hafa hins vegar kost á að skilgreina eigin lykilorð (keywords) sem hafa í raun sömu virkni og tögin. Á þann hátt er auðveld að flokka myndir sem t.d. tilheyra sama verkefninu. Ég er mjög ánægður með þennan kost. Mér finnst einnig skemmtilegt að sjá að Snagit greinir úr hvaða hugbúnaði skjámyndir eru komnar og flokkar þær sjálfvirkt á þann hátt.

Ég get hiklaust mælt með Snagit 9 fyrir alla þá sem þurfa að vinna mikið með skjámyndir. Grunnvirkni hugbúnaðarins er svipuð og áður en nýtt notendaviðmót auðveldar vinnslu og einfaldar aðgengi að skipunum. Ég er sérstaklega hrifinn af nýja myndasafninu og flokkunarmöguleikunum þar. Hægt er að sækja prufuútgáfu af Snagit 9 á vef Techsmith en verð á henni er $49 þegar þetta er skrifað. Núverandi Snagit notendur geta uppfært fyrir $19 sem verður að teljast mjög sanngjarnt fyrir svo góðan hugbúnað.

Hér má svo finna yfirlit yfir skjáskotsforrit á wikivef Fjölbrautaskólans í Breiðholti

Notendaviðmót ZAC er fyrst og fremst myndrænt og á rætur sínar að rekja til KidzCD og hnappastikan neðst á skjánum minnir töluvert á forritaslánna í nýrri útgáfum Macintosh stýrikerfisins sem ég fjallaði um ekki fyrir svo löngu. Ég er greinilega ekki sá eini sem er hrifinn af þessari tækni til að nálgast hugbúnað og skjöl í tölvu. Þegar rennt er með músinni yfir hnappana stækkar sá hnappur sem músin hvílir á í hvert skiptið og gefur þannig greinilega til kynna að hann hafi verið valinn og einfaldar þannig notandanum að smella á hann. Þegar smellt er á hnapp tekur bakgrunnur vefskoðarans og músarbendillinn á sig nýja mynd.

ZAC vefskoðarinn skiptist í þrjá hluta. Forsíðu, vefsíður og kvikmyndir. Forsíðan þjónar fyrst og fremst þeim tilgangi að vera inngangur að öðrum hlutum vafrans. Kvikmyndahlutinn birtir einfalt viðmót þar sem hægt er að spila nokkur vel valin myndskeið. Þegar þetta er skrifað er ekki hægt að eiga við sjálf myndskeiðin, þ.e. setja saman sinn eiginn lista. Að mínu mati er sú virkni nauðsynlegt til að aðlaga vefskoðarann að þörfum einstakra nemenda og vonandi að LeSieur sjái sér fært að opna fyrir þann möguleika þegar fram líða stundir.

Hinir hlutarnir þrír veita aðgang að fjöldanum öllum af vefjum sem búið er að flokka eftir viðfangsefni, nefnilega íþróttir, tónlist og sögur. Hugsanlega endurspeglar sú flokkun áhugasvið Zackary, en ég veit s.s. ekkert um það. Vefur er opnaður með því að smella á viðkomandi táknmynd og engin þörf er á því að slá inn vefslóð. Í þeirri útgáfu sem ég skrifa um núna er ekki hægt að vinna með vefsafn skoðarans, þ.e. bæta við eigin vefjum. Líkt og með myndskeiðin þá tel ég það mjög mikilvægan kost geta sniðið vefsafnið að þörfum einstakra notenda og sendi reyndar fyrirspurn varðandi það á umræðuvef sem tengist forritinu. LeSieur tjáði mér þar, að innan skamms mætti vænta spennandi tíðinda og bíð ég spenntur eftir þeim.

Þegar vefur opnast í ZAC vefskoðaranum birtist tækjastika efst á skjánum með tveimur hnöppum. Annar færir notandann aftur á upphafssíðu vefsins sem verið er að skoða. Hinn færir notandan aftur á upphafssíðu vefskoðarans. Þessi tækjastika einfaldar notendum að skoða vefinn þar sem þeir hafa fyrir augum samræmt viðmót, óháð því hvaða vef er verið að skoða.

ZAC vefskoðarinn er einfalt, mjög aðgengilegt og verndað umhverfi sem ég get hiklaust mælt með fyrir einstaklinga sem á því þurfa að halda. Ég efast ekki um að einhverfir geti nýtt sér ZAC og örugglega fleiri börn með fötlun. Ég hvet líka leikskólakennara til að kynna sér þennan vefskoðara og þeir mættu sjálfsagt líka skoða KidzCD vefskoðarana sem eru sérstaklega hannaðir fyrir börn og unglinga.